Alkidamas
Vorlage:Hinweisbaustein Alkidamas (Vorlage:GrcS, latinisiert Alcidamas; † um 375 v. Chr.) war ein antiker griechischer Sophist und Rhetor aus Elaia. Er wirkte in Athen als Zeitgenosse und Rivale des Isokrates und war Schüler und Nachfolger des Sophisten Gorgias.
Leben
Über das Leben des Alkidamas ist kaum etwas bekannt. Er stammte aus dem kleinasiatischen Elaia, der Name seines Vaters war Diokles. Die Suda gibt an, dass Alkidamas nach Gorgias die Leitung von dessen Schule übernommen habe.<ref>Suda, Alkidámas.</ref> Man vermutet, dass Aischines ein Schüler des Alkidamas war.<ref>{{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}</ref>
Werke
- Überlieferte Reden
Zwei Reden sind unter Alkidamas’ Namen überliefert. Während Über Leute, die Reden schriftlich abfassen oder Über die Sophisten (Perì tṓn toùs gramtoùs lógous graphóntōn ḕ Perì sophistṓn) als echt gilt, ist dies bei Odysseus gegen Palamedes (Odysseùs katà Palamḗdous) umstritten.
Über die Sophisten richtet sich gegen eine Gruppe von Männern, die sich als Sophisten bezeichneten, unter anderem gegen Isokrates. Nicht nur die Kunstlosigkeit ihrer Reden wird kritisiert, sondern auch ihre Vernachlässigung der „Forschung im Bereich der Naturphänomene“ (istoría), der Kultur und Philosophie.<ref name="Grundriss51">George B. Kerferd, Hellmut Flashar: Alkidamas. In: Hellmut Flashar (Hrsg.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike. Band 2/1, Basel 1998, S. 51–52, hier: S. 51.</ref> Was die Rhetorik betrifft, soll der Redner zwar den Aufbau und die Gedanken samt Hauptargumenten vorbereiten, sich aber beim Sprechen auf die Sorgen und Gedanken der Zuhörer einstellen.<ref name="Grundriss51" /> Er befürwortet also zumindest teilweise die spontane und improvisierte Rede. Gemäß der Methode seines Lehrers Gorgias soll man die Wortwahl und den Ausdruck erst im Moment des Sprechakts finden.
- Verlorene Werke
Von Alkidamas’ anderen Schriften sind nur noch Fragmente überliefert. In Messenischer Logos (Messēniakòs lógos), einer Rede für die spartanischen Heloten, sagt er, dass Gott alle Menschen freigelassen und die Natur niemanden zum Sklaven gemacht hat.<ref>Scholion zu Aristoteles’ Rhetorik, A 13,2, 1373b18.</ref> Damit vertritt auch Alkidamas die Gleichheitsthese des Menschen, für welche schon der Sophist Lykophron plädierte. Das Fragment legt auch nahe, dass Alkidamas in der zeitgenössischen Debatte gegen das Gesetz (nómos) und für die Natur (phýsis) Stellung bezogen hat.<ref>George B. Kerferd, Hellmut Flashar: Alkidamas. In: Hellmut Flashar (Hrsg.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike. Band 2/1, Basel 1998, S. 51–52, hier: S. 52.</ref>
Eine weitere Schrift Alkidamas’ waren die Enkomien (Egkṓmia; eine Sammlung von Enkomien, worunter sich eine Lobrede auf den Tod in Anbetracht des großen Ausmaßes möglichen menschlichen Leidens befand). Ebenfalls verloren sind ein rhetorisches Lehrbuch (Téchnē) und Museion (Mouseíon; deutsch in etwa Musengarten), welches wahrscheinlich jene als Certamen Homeri et Hesiodi überlieferte Erzählung von einem Wettkampf zwischen Homer und Hesiod enthielt (zuerst vermutet durch Nietzsche),<ref>Friedrich Nietzsche: Der Florentinische Tractat über Homer und Hesiod, ihr Geschlecht und ihren Wettkampf 1–2. In: Rheinisches Museum für Philologie. 25, 1870, S. 528–540, und Der Florentinische Tractat über Homer und Hesiod, ihr Geschlecht und ihren Wettkampf 3–5. In: Rheinisches Museum für Philologie. 28, 1873, S. 211–249.</ref> sowie ein Logos über Dinge der Natur (Physikòs lógos), der möglicherweise in Dialogform abgefasst war.
Rezeption
Aristoteles kritisierte Alkidamas’ Schriften als schwülstig und „erkältend“ im Stil und schreibt, die poetischen Metaphern seien zu überladen, extensiv und weit hergeholt.<ref>Aristoteles, Rhetorik 1406a</ref>
Ausgaben
- Ruth Mariß: Alkidamas, über diejenigen, die schriftliche Reden schreiben oder über die Sophisten. Eine Sophistenrede aus dem 4. Jahrhundert v. Chr. eingeleitet und kommentiert. (= Orbis Antiquus 36). Münster 2002.
Literatur
- Übersichtsdarstellungen
- {{ #if:Julius Brzoska|Julius Brzoska: |}}{{ #if:RE:Alkidamas 4|{{ #if:Alkidamas 4)|Alkidamas 4)|Alkidamas }}.|{{ #if:Alkidamas 4)|Alkidamas 4)|Alkidamas }}.}} In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). {{#switch: I,2
| S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band I,2 }}, Stuttgart {{#switch: I,2 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963
| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972
| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978
|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980
| #default = 1893ff. }}{{#if:1533|, {{#ifeq: I,2|R|S.|Sp.}} 1533{{#if:1539|{{#ifexpr:1533<>1539|{{#ifexpr: 1533+1=1539| f{{#if:|.}}|–1539}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:I,2|{{#switch: I,2 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV
| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A
| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV
|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}
- George B. Kerferd, Hellmut Flashar: Alkidamas. In: Hellmut Flashar (Hrsg.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike. Band 2/1, Schwabe, Basel 1998, ISBN 3-7965-1036-1, S. 51–52.
- Michel Narcy: Alcidamas d’Élée. In: Richard Goulet (Hrsg.): Dictionnaire des philosophes antiques, Bd. 1, CNRS, Paris 1989, ISBN 2-222-04042-6, S. 101–110.
- {{#if: Christopher Skiebe|Christopher Skiebe: }}Alkidamas. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:23|. Band 23, Bautz, {{#switch:23
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:9–10|, Sp. {{#iferror:{{#expr:9–10}}|9–10|{{#expr:1*9–10*0}}–{{#expr:-(0*9–10*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070630031133/http://www.bautz.de/bbkl/a/alcidamas_v_e.shtml%7C}}.{{#if: 23 | |{{#ifeq:||}}}}
- {{#if: Boris Hogenmüller|Boris Hogenmüller: }}Alkidamas. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL){{#if:40|. Band 40, Bautz, {{#switch:40
|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:15-17|, Sp. {{#iferror:{{#expr:15-17}}|15-17|{{#expr:1*15-17*0}}–{{#expr:-(0*15-17*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070630031133/http://www.bautz.de/bbkl/a/alkidamas.shtml%7C}}.{{#if: 40 | |{{#ifeq:||}}}}
- Thomas Schirren, Thomas Zinsmaier: Die Sophisten. Reclam, Stuttgart 2003. S. 342–347.
- Untersuchung
- Neil O’Sullivan: Alcidamas, Aristophanes and the beginnings of Greek stylistic theory. Steiner, Stuttgart 1992.
Fußnoten
<references />
{{#ifeq: p | p | | {{#if: 118502018n/87/855622266716505 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118502018 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 118502018 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/87/855622 | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: n/87/855622 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 266716505 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 266716505 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
{{#if: Alkidamas | {{#if: Alcidamas | {{#if: griechischer Rhetoriker und Sophist | {{#if: 5. Jahrhundert v. Chr. oder 4. Jahrhundert v. Chr. | {{#if: | {{#if: um 375 v. Chr. | {{#if: || Personendaten | |
|---|---|
| NAME | Alkidamas
}} |
| ALTERNATIVNAMEN | Alcidamas
}} |
| KURZBESCHREIBUNG | griechischer Rhetoriker und Sophist
}} |
| GEBURTSDATUM | 5. Jahrhundert v. Chr. oder 4. Jahrhundert v. Chr.
}} |
| GEBURTSORT |
}} |
| STERBEDATUM | um 375 v. Chr.
}} |
| STERBEORT |
}} |
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:BBKL
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Rhetoriker der Antike
- Vorsokratiker
- Sophist
- Geboren im 5. oder 4. Jahrhundert v. Chr.
- Gestorben im 4. Jahrhundert v. Chr.
- Mann