Zum Inhalt springen

Alexander Martin Luther

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

Alexander Martin Luther (* {{#ifexpr:(( 1810=1582)and(1=10)and(8>=15))or((1810=1582)and(1>10))or((1810>1582))|{{#time:j." "F|{{#ifexpr:( 1810 mod 4 = 0)|2008|2007}}0108000000 {{#expr:-{{#expr:(( 1810 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1810 mod 100 = 0) and (1810 mod 400 != 0) and (1 <= 2)|1|0}} }}}} days}}{{#ifexpr:({{#switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"=1|#default=0}} and ( ( 1 - 1 < 0) or ( 1 - 1 > 13) or (( 1 - 1 = 0) and (8 <= ({{#expr:(( 1810 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1810 mod 100 = 0) and (1810 mod 400 != 0) and (1 <= 2)|1|0}} }}))) or (( 1 - 1 = 13) and (8 > ({{#expr:(( 1810 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1810 mod 100 = 0) and (1810 mod 400 != 0) and (1 <= 2)|1|0}} }})))))|  {{#expr:1810 - (1-2*((1)<0)) }} }}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Julianischer Kalender) | jul. }} / {{#time:{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|ja|0}} |j." "F"{{

  1. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1810}}"|j." "F"{{
  2. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1810}}" }}|18100108000000 {{#expr:-0}} days}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Gregorianischer Kalender) | greg. }}

| {{#time:{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|ja|0}} |j." "F"{{

  1. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1810}}"|j." "F"{{
  2. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1810}}" }}|{{#ifexpr:( 1810 mod 4 = 0)|2008|2007}}0108000000 {{#expr:-0}} days}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Julianischer Kalender) | jul. }}

}} in Reval, Gouvernement Estland, Russisches Kaiserreich; † {{#ifexpr:(( 1876=1582)and(9=10)and(22>=15))or((1876=1582)and(9>10))or((1876>1582))|{{#time:j." "F|{{#ifexpr:( 1876 mod 4 = 0)|2008|2007}}0922000000 {{#expr:-{{#expr:(( 1876 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1876 mod 100 = 0) and (1876 mod 400 != 0) and (9 <= 2)|1|0}} }}}} days}}{{#ifexpr:({{#switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"=1|#default=0}} and ( ( 9 - 1 < 0) or ( 9 - 1 > 13) or (( 9 - 1 = 0) and (22 <= ({{#expr:(( 1876 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1876 mod 100 = 0) and (1876 mod 400 != 0) and (9 <= 2)|1|0}} }}))) or (( 9 - 1 = 13) and (22 > ({{#expr:(( 1876 / 100 - 3.5 round 0) / 4 * 3 + 0.5 round 0) - {{#ifexpr:( 1876 mod 100 = 0) and (1876 mod 400 != 0) and (9 <= 2)|1|0}} }})))))|  {{#expr:1876 - (1-2*((1)<0)) }} }}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Julianischer Kalender) | jul. }} / {{#time:{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|ja|0}} |j." "F"{{

  1. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1876}}"|j." "F"{{
  2. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1876}}" }}|18760922000000 {{#expr:-0}} days}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Gregorianischer Kalender) | greg. }}

| {{#time:{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|ja|0}} |j." "F"{{

  1. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1876}}"|j." "F"{{
  2. switch:{{#invoke:TemplUtl|faculty||0}}||"false"= 1876}}" }}|{{#ifexpr:( 1876 mod 4 = 0)|2008|2007}}0922000000 {{#expr:-0}} days}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty||0}} | (Julianischer Kalender) | jul. }}

}} ebenda) war ein deutschbaltischer Kaufmann, Ratsherr und zweiter Bürgermeister in Reval.

Leben und Wirken

Alexander Martin Luther stammte aus einer bekannten deutschbaltischen Familie. Sein Großvater Georg Christian Luther (1717–1780) war 1742 aus Breslau nach Reval eingewandert, sein Vater Christian Wilhelm Luther (1774–1841) war dort Kaufmann und Ratsherr, seine Mutter war Johanna Amalie, geborene Gebauer (1774–1837). Sein Bruder Johann Christian Luther (1804–1853) wurde evangelischer Prediger in Reval.<ref> Perekond Luther EAA.3233 (estnisch), mit kurzen biographischen Angaben nach Robert Luther, 1883, S. 79</ref> Alexander Martin Luther besuchte die Kreisschule in Reval und danach das renommierte Gouvernementsgymnasium. 1841 übernahm er den Holzhof seines Vaters, der mit Bau- und Brennholz handelte, und erweiterte diesen.<ref>{{#switch:

   |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376
       | {{#if: ap3.ee | ap3.ee }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: 2023-06 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2023-06|F Y}} }}. Suche im Internet Archive ){{#if: 2023-06-07 03:05:03 InternetArchiveBot
           | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}
       |   (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: 2023-06 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2023-06|F Y}} }}.)
     }}{{#switch: 
         |no|0|=
         |#default={{#if:  ||  }}
    }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |opt      = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
    }}{{#if: http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376
      | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
      | {{#if: ap3.ee
           | {{#if:  ||  }}
           | {{#if:  ||  }}
        }}
    }}{{#if: 2023-06
       | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2023-06|F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
         }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl=http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376 Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: 2023-06 | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format|2023-06|F Y}} }}. (Suche im Internet Archive. )  {{#if: 2023-06-07 03:05:03 InternetArchiveBot
            | {{#if:  | | Vorlage:Toter Link/archivebot }}
         }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: 
          |no|0|=
          |#default= {{#if:  ||  }}
        }}{{#invoke:TemplatePar|check
         |all      = inline= url=
         |opt      = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked=
         |cat      = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
         |errNS    = 0
         |template = Vorlage:Toter Link
         |format   = 
         |preview  = 1
       }}{{#if: http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376
       | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376}}
          || {{#if:  ||  }} 
        }}
    }}{{#if: 2023-06
         | {{#if:{{#invoke:DateTime|format|2023-06|F Y|noerror=1}}
             || {{#if:  ||  }} 
           }}
    }}{{#switch: 
         |checked|deadurl|= 
         |#default=  {{#if:  ||  }}
    }}[http://www.ap3.ee/?PublicationId=31503ED6-39D4-4163-9D98-74AA1E3959CE&code=16376 }}</ref> 

1847 wurde Alexander Martin Luther Kirchenvorsteher von St. Nikolai, unter seiner Leitung wurden einige Umbauten in den folgenden Jahren vorgenommen.<ref>Robert Luther, Genealogia Lutherorum rediviva, 1883, S. 79, mit detaillierten Angaben zu seinen Tätigkeiten, einige nach dem Nachruf in der Revalschen Zeitung 1876 </ref> Ab 1848 war er Ältermann der Großen Gilde in Reval und wurde 1853 (?) deren Sprecher. Ab 1848 war er Ratsherr, ab 1855 Kämmerer, von 1864 bis 1875 Zweiter Bürgermeister der Stadt.

Nach seinem Tod gründete sein Sohn Christian Wilhelm Luther 1877 ein Sägewerk neben dem Holzhof, aus dem sich bald das größte Unternehmen für Sperr- und Furnierholz A. M. Luther weltweit entwickelte.

Ehen und Nachkommen

Alexander Martin Luther war drei Mal verheiratet.<ref>Robert Luther, Genealogia Lutherorum rediviva, 1883, S. 79–80, mit detaillierten Angaben; auch ausführlich bei geni.com (mit Fotos) </ref><ref>Alexander Martin Luther Geneanet, mit vielen Nachkommen </ref><ref>Vorlage:BBLD, mit Angaben zu drei Söhnen und einer Tochter</ref> Seine erste Ehefrau war Louise Gebauer (1812–1844), die er 1836 heiratete. Aus dieser Ehe gingen drei Kinder hervor.

  • Martin Edmund Luther (1837–1889), Kaufmann in Helsinki, dessen Sohn Alexander Luther wurde Professor für Zoologie in Helsinki
  • Ferdinand Justius Luther (1838–1910), Pfarrer von St. Nikolai in Reval
  • Luise (Johanna Margarethe) Luther (1840–1917)

In zweiter Ehe war er mit Therese (Louuse) Berg (1805–1852) ab 1846 verheiratet. Sie hatten vier Kinder.

  • Margarete (Margot) Henriette Paulsen (1847–1940), heiratete den Arzt Julius Paulsen, deren Sohn Oskar Paulsen wurde Chemiker in der Firma A. M. Luther, Johannes Paulsen wurde Musikprofessor in Reval und Posen<ref>Karl Johann Paulsen, Die baltische Familiengruppe der Berg, Gebauer, Luther, Paulsen, Steding, Degener, Neustadt a.d. Aisch, 1959. S. 81</ref>
  • Helene (Elly) Marie Steding (1849–1919/1920), heiratete den Unternehmer Alexander Steding, lebte mit ihm in Moskau
  • Marie Therese Luther (1850–1852), starb mit zwei Jahren
  • Alexander Martin Daniel Luther (1852–1940), Gymnasialoberlehrer in Pernau

Die dritte Ehe schloss Alexander Martin Luther 1855 mit Henriette Caroline Steding, (1825–1905), einer Verwandten seiner vorherigen Ehefrau. Ihnen wurden drei Söhne geboren:

Literatur

  • Robert Luther: Genealogia Lutherorum rediviva oder Nachrichten über die Familie Luther in Ehstland und Rußland. Reval 1883. S. 79–80, mit detaillierten biographischen Angaben
  • Revalsche Zeitung, Nr. 221, 1876, Nachruf
  • Eesti elulood. Eesti entsüklopeediakirjastus, Tallinn 2000 (= Eesti Entsüklopeedia 14) ISBN 9985-70-064-3, S. 262.

Weblinks

Einzelnachweise

<references />

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 116403543686061716 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 1164035436 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 1164035436 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86061716 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 86061716 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Luther, Alexander Martin | {{#if: | {{#if: deutschbaltischer Kaufmann und Unternehmer | {{#if: 8. Januar 1810 | {{#if: Reval | {{#if: 22. September 1876 | {{#if: Reval |

Vorlage:Wikidata-Registrierung