Zum Inhalt springen

Acacius von Caesarea

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie

{{#if: beschreibt den Bischof Akakios von Caesarea. Den gleichnamigen Sophisten und Beamten siehe unter Akakios von Kaisareia (Rhetor).

 | Vorlage:Hinweisbaustein 
 | {{#ifeq: 0 | 0 |}}

}} Acacius von Caesarea († 366/367) war ein spätantiker Bischof von Caesarea. Er trat ab den späten 350er Jahren im östlichen Teil des Römischen Reiches als ein führender Vertreter der Homöer innerhalb des ‚arianischen‘ Streits auf.

Acacius wurde ca. 341 Nachfolger des Eusebius von Caesarea als Bischof und führte später die Homöer innerhalb der ‚origenistischen Mittelgruppe‘ an, der von Origenes geprägten Theologie. Die Homöer (von ὁμοῖος κατὰ τᾶς γραφάς [homoíos katá tás graphás] „ähnlich nach den Schriften“) vertraten im arianischen Streit eine zwischen den „radikalarianischen“ Heterousianern, die die Wesensgleichheit Gottes und Jesu Christi bestritten, und den Homöusianern angesiedelte Position. Auf der Kirchweihsynode zu Antiochia im Jahr 341 vertrat Acacius mit Eusebius von Nikomedia, dem Bischof von Konstantinopel, und Eusebius von Caesarea deren ‚origenistische‘ Positionen und wurde vom Konzil von Serdica im Jahr darauf mit diesen zusammen gebannt.

In der kirchlichen Synode von Seleukia (359) (in Seleukia in Isaurien) wie auch in der Synode von Konstantinopel von Anfang des Jahres 360, die in der wissenschaftlichen Literatur teils als die Synode der Acacianer bezeichnet wird, kann die Stellung von Acacius als sehr einflussreich bezeichnet werden.<ref>Hanns Christof Brennecke, Annette von Stockhausen, Christian Müller, Uta Heil, Angelika Wintjes (Hrsg.): Athanasius Werke. Dritter Band, erster Teil. Dokumente zur Geschichte des arianischen Streites. 4. Lieferung: Bis zur Synode von Alexandrien 362. Walter de Gruyter, Berlin/Bosten 2014, S. 483 f., S. 521, S. 552 f.</ref> Auf der Synode von Seleucia 359 versuchte er als Führer einer ganzen Gruppe von Bischöfen (Georg von Alexandria, Eudoxius von Antiochia, Uranius von Tyrus, Leontios von Tripolis u. a.) die „4. Formel von Sirmium“ durchzusetzen, einen Kompromissvorschlag des um die Kircheneinheit bemühten Kaisers Constantius II. Da sie jedoch in der Minderheit waren, mussten sie sich zurückziehen und wurden mit weiteren Führern der Bewegung von der Restsynode zunächst abgesetzt, wobei sie gegen die dominante Gruppe um Silvanus von Tarsus, Eleusius von Cyzicus und Basilius von Ancyra unterlagen.<ref>Sokrates Scholastikos, Kirchengeschichte 2,40,43; Sulpicius Severus, Chronicorum Libri duo 2,42,6. Dazu David Woods: Three Notes on Aspects of the Arian Controversy, c. 354–367 CE. In: The Journal of Theological Studies. Band 44, Nr. 2, Oktober 1993, S. 604–619 (doi:10.1093/jts/44.2.604), hier S. 613; Pedro Barceló: Constantius II. und seine Zeit. Die Anfänge des Staatskirchentums. Klett-Cotta, Stuttgart 2004, ISBN 3-608-94046-4, S. 170 f.</ref>

Im Anschluss konnten sie jedoch Kaiser Constantius II. sowie eine aus Ariminum eingetroffene Delegation der westlichen Bischöfe, die die Beschlüsse der parallelen westlichen Synode von Rimini mitbrachten, für sich gewinnen. Der Kaiser mischte sich nun ein und befahl eine Einigung auf die von Acacius vertretene Kompromissformel. Um diese offiziell zu verabschieden, wurde 359/360 eine weitere Synode nach Konstantinopel einberufen. Hier wurde die Kompromissformel beschlossen und viele Bischöfe, darunter Aëtios von Antiochia, Basilius von Ancyra, Makedonios von Konstantinopel (siehe Pneumatomachen) und Silvanus von Tarsus, wurden abgesetzt. Pedro Barceló kommentiert: „Eine Minderheit der Bischöfe hatte mit Hilfe des Kaisers die Zügel der Kirchenpolitik ergriffen, ihre Gegner diskreditiert, abgesetzt und besetzte nun ihrerseits die freiwerdenden Bischofsstühle.“<ref>Vgl. Pedro Barceló: Constantius II. und seine Zeit. Die Anfänge des Staatskirchentums. Klett-Cotta, Stuttgart 2004, ISBN 3-608-94046-4, S. 171 f., Zitat S. 172.</ref>

In dieser Zeit war er auch als Hoftheologe von Kaiser Constantius II. tätig und verfasste diverse Schriften. Der Tod des Kaisers im November 361 war ein schwerer Schlag für Acacius, weil damit auch die Kompromissformel von Sirmium nicht mehr die nötige kaiserliche Autorität hinter sich hatte. Constantius’ Nachfolger Julian, der das traditionelle „Heidentum“ wiederbeleben wollte, hatte kein Interesse mehr an dogmatischer Einigkeit. Acacius wurde auf der Synode von Lampsakos im Herbst 364, die die Beschlüsse der Synode von Konstantinopel von 360 für ungültig erklärte, abgesetzt. Er starb etwa 366/367.

Seine Schriften, die sich mit biblischer Exegese, Dogmatik und Polemik befassten, sind größtenteils verloren. Nur einige wenige Fragmente aus seiner Streitschrift gegen Marcellus von Ancyra sind bei Epiphanius von Salamis erhalten.<ref>Epiphanios von Salamis, adversus haereses 72,6–11.</ref> Unter den Schriften war auch eine Biographie des Eusebius von Caesarea.<ref>Zu den Schriften kurz {{ #if:Adolf Jülicher|Adolf Jülicher: |}}{{ #if:RE:Akakios 5|{{ #if:Akakios 5|Akakios 5|Acacius von Caesarea }}.|{{ #if:Akakios 5|Akakios 5|Acacius von Caesarea }}.}} In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). {{#switch: I,1 | S I | Suppl. I = Supplementband I | S II | Suppl. II = Supplementband II | S III | Suppl. III = Supplementband III | S IV | Suppl. IV = Supplementband IV | S V | Suppl. V = Supplementband V | S VI | Suppl. VI = Supplementband VI | S VII | Suppl. VII = Supplementband VII | S VIII | Suppl. VIII = Supplementband VIII | S IX | Suppl. IX = Supplementband IX | S X | Suppl. X = Supplementband X | S XI | Suppl. XI = Supplementband XI | S XII | Suppl. XII = Supplementband XII | S XIII | Suppl. XIII = Supplementband XIII | S XIV | Suppl. XIV = Supplementband XIV | S XV | Suppl. XV = Supplementband XV | R=Registerband | #default = Band I,1 }}, Stuttgart {{#switch: I,1 | I,1=1893 | I,2=1894 | II,1=1895 | II,2=1896 | III,1=1897 | III,2=1899 | IV,1=1900 | IV,2=1901 | V,1=1903 | V,2=1905 | VI,1=1907 | VI,2=1909 | VII,1=1910 | VII,2=1912 | VIII,1=1912 | VIII,2=1913 | IX,1=1914 | IX,2=1916 | X,1=1918 | X,2=1919 | XI,1=1921 | XI,2=1922 | XII,1=1924 | XII,2=1925 | XIII,1=1926 | XIII,2=1927 | XIV,1=1928 | XIV,2=1930 | XV,1=1931 | XV,2=1932 | XVI,1=1933 | XVI,2=1935 | XVII,1=1936 | XVII,2=1937 | XVIII,1=1939 | XVIII,2=1942 | XVIII,3=1949 | XVIII,4=1949 | XIX,1=1937 | XIX,2=1938 | XX,1=1941 | XX,2=1950 | XXI,1=1951 | XXI,2=1952 | XXII,1=1953 | XXII,2=1954 | XXIII,1=1957 | XXIII,2=1959 | XXIV=1963

| I A,1=1914 | I A,2=1920 | II A,1=1921 | II A,2=1923 | III A,1=1927 | III A,2=1929 | IV A,1=1931 | IV A,2=1932 | V A,1=1934 | V A,2=1934 | VI A,1=1936 | VI A,2=1937 | VII A,1=1939 | VII A,2=1948 | VIII A,1=1955 | VIII A,2=1958 | IX A,1=1961 | IX A,2=1967 | X A=1972

| Suppl. I=1903 | Suppl. II=1913 | Suppl. III=1918 | Suppl. IV=1924 | Suppl. V=1931 | Suppl. VI=1935 | Suppl. VII=1940 | Suppl. VIII=1956 | Suppl. IX=1962 | Suppl. X=1965 | Suppl. XI=1968 | Suppl. XII=1970 | Suppl. XIII=1973 | Suppl. XIV=1974 | Suppl. XV=1978

|S I=1903 |S II=1913 |S III=1918 |S IV=1924 |S V=1931 |S VI=1935 |S VII=1940 |S VIII=1956 |S IX=1962 |S X=1965 |S XI=1968 |S XII=1970 |S XIII=1973 |S XIV=1974 |S XV=1978 |R=1980

| #default = 1893ff. }}{{#if:1141|, {{#ifeq: I,1|R|S.|Sp.}} 1141{{#if:|{{#ifexpr:1141<>|{{#ifexpr: 1141+1=| f{{#if:|.}}|–}}}} |}}|}}{{#if:|, |}}{{#if: | ({{{7}}})}}.{{#invoke:TemplatePar|match |template=Vorlage:RE |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:RE |format=@@@ |1=1=+ |2=2=N>0 |3=3=n |4=4=* |5=5=* |6=6=* |7=7=* |8=Fundstelle=*}}{{#if:I,1|{{#switch: I,1 | I,1 | I,2 | II,1 | II,2 | III,1 | III,2 | IV,1 | IV,2 | V,1 | V,2 | VI,1 | VI,2 | VII,1 | VII,2 | VIII,1 | VIII,2 | IX,1 | IX,2 | X,1 | X,2 | XI,1 | XI,2 | XII,1 | XII,2 | XIII,1 | XIII,2 | XIV,1 | XIV,2 | XV,1 | XV,2 | XVI,1 | XVI,2 | XVII,1 | XVII,2 | XVIII,1 | XVIII,2 | XVIII,3 | XVIII,4 | XIX,1 | XIX,2 | XX,1 | XX,2 | XXI,1 | XXI,2 | XXII,1 | XXII,2 | XXIII,1 | XXIII,2 | XXIV

| I A,1 | I A,2 | II A,1 | II A,2 | III A,1 | III A,2 | IV A,1 | IV A,2 | V A,1 | V A,2 | VI A,1 | VI A,2 | VII A,1 | VII A,2 | VIII A,1 | VIII A,2 | IX A,1 | IX A,2 | X A

| Suppl. I | Suppl. II | Suppl. III | Suppl. IV | Suppl. V | Suppl. VI | Suppl. VII | Suppl. VIII | Suppl. IX | Suppl. X | Suppl. XI | Suppl. XII | Suppl. XIII | Suppl. XIV | Suppl. XV

|S I |S II |S III |S IV |S V |S VI |S VII |S VIII |S IX |S X |S XI |S XII |S XIII |S XIV |S XV |R= | #default = Vorlage:RE: Ungültige Bandnummer. }}|}}</ref>

Literatur

|1- = 1909–1913 |2- = 1927–1931 |2-1 = 1927 |2-2 = 1928 |3- = 1957–1965 |3-1 = 1957 |3-2 = 1958 |3-3 = 1959 |3-4 = 1960 |3-5 = 1961 |3-6 = 1962 |4- = 1998–2005 |4-1 = 1998 |4-2 = 1999 |4-3 = 2000 |4-4 = 2001 |4-5 = 2002 |4-6 = 2003 |4-7 = 2004 |4-8 = 2005 }}{{#if: 95 | , Sp. 95{{#if: 95 | {{#ifeq: 95 | 95 | | –95 }} }} }}.

|1=Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1 |2=Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8 |3=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-035-2 |4=Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7 |5=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-043-3 |6=Herzberg 1993, ISBN 3-88309-044-1 |7=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4 |8=Herzberg 1994, ISBN 3-88309-053-0 |9=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-058-1 |10=Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X |11=Herzberg 1996, ISBN 3-88309-064-6 |12=Herzberg 1997, ISBN 3-88309-068-9 |13=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7 |14=Herzberg 1998, ISBN 3-88309-073-5 |15=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-077-8 |16=Herzberg 1999, ISBN 3-88309-079-4 |17=Herzberg 2000, ISBN 3-88309-080-8 |18=Herzberg 2001, ISBN 3-88309-086-7 |19=Nordhausen 2001, ISBN 3-88309-089-1 |20=Nordhausen 2002, ISBN 3-88309-091-3 |21=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-110-3 |22=Nordhausen 2003, ISBN 3-88309-133-2 |23=Nordhausen 2004, ISBN 3-88309-155-3 |24=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-247-9 |25=Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7 |26=Nordhausen 2006, ISBN 3-88309-354-8 |27=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-393-2 |28=Nordhausen 2007, ISBN 978-3-88309-413-7 |29=Nordhausen 2008, ISBN 978-3-88309-452-6 |30=Nordhausen 2009, ISBN 978-3-88309-478-6 |31=Nordhausen 2010, ISBN 978-3-88309-544-8 |32=Nordhausen 2011, ISBN 978-3-88309-615-5 |33=Nordhausen 2012, ISBN 978-3-88309-690-2 |34=Nordhausen 2013, ISBN 978-3-88309-766-4 |35=Nordhausen 2014, ISBN 978-3-88309-882-1 |36=Nordhausen 2015, ISBN 978-3-88309-920-0 |37=Nordhausen 2016, ISBN 978-3-95948-142-7 |38=Nordhausen 2017, ISBN 978-3-95948-259-2 |39=Nordhausen 2018, ISBN 978-3-95948-350-6 |40=Nordhausen 2019, ISBN 978-3-95948-426-8 |41=Nordhausen 2020, ISBN 978-3-95948-474-9 |42=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-505-0 |43=Nordhausen 2021, ISBN 978-3-95948-536-4 |44=Nordhausen 2022, ISBN 978-3-95948-556-2 |45=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-584-5 |46=Nordhausen 2023, ISBN 978-3-95948-590-6 |47=Nordhausen 2024, ISBN 978-3-689-11006-2 |48=Nordhausen 2025, ISBN 978-3-689-11017-8 }}{{#if:|, Sp. }}{{#if:15-16|, Sp. {{#iferror:{{#expr:15-16}}|15-16|{{#expr:1*15-16*0}}–{{#expr:-(0*15-16*1)}}}}}}}}{{#if:|}}{{#if:https://web.archive.org/web/20070630035809/http://www.bautz.de/bbkl/a/acacius_v_c.shtml%7C}}.{{#if: 1 | |{{#ifeq:||}}}}

Anmerkungen

<references/>

{{#ifeq: p | p | | {{#if: 11916397752493267 | |

}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119163977 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 119163977 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 52493267 | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: p | p | {{#if: 52493267 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung

{{#if: Acacius von Caesarea | {{#if: Akakios von Kaisareia | {{#if: spätantiker Bischof von Caesarea | {{#if: 3. Jahrhundert oder 4. Jahrhundert | {{#if: | {{#if: 366 oder 367 | {{#if: |

Vorlage:Wikidata-Registrierung