<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Tanvald</id>
	<title>Tanvald - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Tanvald"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Tanvald&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-06T00:01:09Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Tanvald&amp;diff=183234&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;JKowar: /* Geschichte */ Sprachlich etwas geglättet</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Tanvald&amp;diff=183234&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-15T07:56:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Geschichte: &lt;/span&gt; Sprachlich etwas geglättet&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Dieser Artikel|behandelt eine Stadt in Tschechien. Zur Schweizer Ortschaft Tannwald siehe [[Alchenstorf]].}}&lt;br /&gt;
{{Infobox Ort in Tschechien&lt;br /&gt;
| Ort                = Tanvald&lt;br /&gt;
| Wappen             = [[Datei:Tanvald CoA CZ.svg|111px|Wappen von Tanvald]]&lt;br /&gt;
| Kraj               = Liberecký kraj&lt;br /&gt;
| Kraj_link          = &lt;br /&gt;
| Okres              = Jablonec nad Nisou&lt;br /&gt;
| Fläche             = 12,45&amp;lt;ref&amp;gt;https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt&amp;amp;z=T&amp;amp;f=TABULKA&amp;amp;skupId=6692&amp;amp;katalog=35178&amp;amp;pvo=MLO202420&amp;amp;pvo=MLO202420&amp;amp;pvokc=65&amp;amp;pvoch=5108&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Höhe               = 455&lt;br /&gt;
| Gemeindenummer     = 563820&lt;br /&gt;
| Postleitzahl       = 468 41&lt;br /&gt;
| KFZ-Kennzeichen    = L&lt;br /&gt;
| Straßen            = [[Europastraße 65|E 65]], [[Silnice I/10|S I/10]], [[Silnice I/14|S I/14]]&lt;br /&gt;
|Schienen = [[Bahnstrecke Liberec–Tanvald|Liberec–Tanvald]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Tannwalder Zahnradbahn|Tanvald–Harrachov]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Bahnstrecke Železný Brod–Tanvald|Železný Brod–Tanvald]]&lt;br /&gt;
| Flughafen          = &lt;br /&gt;
| GemeindeArt        = Stadt&lt;br /&gt;
| Ortsteile          = 3&lt;br /&gt;
| Bürgermeister      = Jan Prašivka&amp;lt;ref&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://www.tanvald.cz/cs/aktualne/aktualne-v-tanvaldu/aktualni-informace/starostou-mesta-byl-zvolen-mgr-jan-prasivka.html |titel=Starostou města byl zvolen Mgr. Jan Prašivka |hrsg=Starostové pro Liberecký kraj (SLK) |datum=2025 |sprache=cs |abruf=2025-09-21}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| BürgermeisterDatum = 2025&lt;br /&gt;
| AnschriftStraße    = Palackého 359&lt;br /&gt;
| AnschriftOrt       = 468 41 Tanvald&lt;br /&gt;
| Website            = www.tanvald.cz&lt;br /&gt;
| Breitengrad        = 50/44/21/N&lt;br /&gt;
| Längengrad         = 15/18/32/E&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Tanvald&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (deutsch &amp;#039;&amp;#039;Tannwald&amp;#039;&amp;#039;) ist eine Stadt im [[Okres Jablonec nad Nisou]] in [[Tschechien]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Geographische Lage ==&lt;br /&gt;
[[Datei:Jizerske-hory-148.jpg|mini|center|hochkant=2.2|Fernsicht auf Tanvald und Umgebung ([[Jizerské hory|Isergebirge]])]]&lt;br /&gt;
Die Stadt liegt in [[Nordböhmen]] auf 466 m ü. M. im [[Isergebirge]] an der [[Kamenice (Jizera)|Kamenice]] (&amp;#039;&amp;#039;Kamnitz&amp;#039;&amp;#039;, Nebenfluss der Iser),  die hier die [[Desná (Kamenice)|Desná]] (&amp;#039;&amp;#039;Desse&amp;#039;&amp;#039;) aufnimmt. Durch Tanvald verlaufen die [[Europastraße 65]] und die Fernstraße [[Silnice I/14]] (bis Ende 2015 &amp;#039;&amp;#039;Rychlostní silnice 14&amp;#039;&amp;#039;).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nördlich von Tanvald liegt die Kleinstadt [[Desná]] (&amp;#039;&amp;#039;Dessendorf&amp;#039;&amp;#039;), im Süden [[Velké Hamry]] (&amp;#039;&amp;#039;Großhammer&amp;#039;&amp;#039;) und zum Westen [[Smržovka]] (&amp;#039;&amp;#039;Morchenstern&amp;#039;&amp;#039;). Das Wintersportzentrum [[Harrachov]] (&amp;#039;&amp;#039;Harrachsdorf&amp;#039;&amp;#039;) liegt etwa 15 Kilometer nordöstlich von Tanvald.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Geschichte ==&lt;br /&gt;
[[Datei:Tanvald.jpg|mini|hochkant=1.35|Panorama von Tanvald]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Tanvald, Poštovní, obchodní dům Špičák.jpg|mini|Poštovní (Poststraße)]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Tannwald-Rathaus1.jpg|mini|Rathaus]]&lt;br /&gt;
Der Ort entstand im 16. Jahrhundert aus einer Holzhauerkolonie, deren erste schriftliche Erwähnung aus dem Jahr 1586 stammt. Ab 1628 gehörte Tannwald zur [[Grundherrschaft]] Morchenstern &amp;#039;&amp;#039;(Smržovka)&amp;#039;&amp;#039; der Grafen [[Desfours]] auf [[Schloss Hrubý Rohozec|Schloss Groß Rohosetz]]. Die Filialkirche St. Peter und Paul wurde 1788  von dem ehemaligen Richter &amp;#039;&amp;#039;Friedrich&amp;#039;&amp;#039; auf eigene Kosten erbaut und dotiert.&amp;lt;ref name=&amp;quot;JGS&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ende des 18. Jahrhunderts wurde die erste Glasschleiferei erbaut, und in der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts kamen die Textil- und Maschinenbauindustrie hinzu. Im Jahr 1850 nach Aufhebung der [[Grundherrschaft|Patrimonialherrschaften]] wurde Tannwald Verwaltungssitz des [[Gerichtsbezirk Tannwald]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1868 gründete der [[Náchod]]er Textilindustrielle [[Isaak Mautner]] im jetzigen Ortsteil Šumburk &amp;#039;&amp;#039;(Schumburg)&amp;#039;&amp;#039; eine mechanische Weberei, in der um 1880 550 mechanische [[Webstuhl|Webstühle]] und etwa 23.500 [[Webspindel|Spindeln]] im Einsatz waren. 1894 erhielt Tannwald durch die [[Reichenberg-Gablonz-Tannwalder Eisenbahn]] Bahnanschluss. 1886 hatte Tannwald 2726 Einwohner. 1905 wurde die Gemeinde Tannwald zur Stadt erhoben. Der Bruch der [[Talsperre an der Weißen Desse]] am 29. Juli 1916 richtete auch in Tannwald schwere Schäden an.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nach dem [[Zerfall Österreich-Ungarns]] am Ende des [[Erster Weltkrieg|Ersten Weltkriegs]] wurde Tannwald Teil der 1918 gegründeten [[Erste Tschechoslowakische Republik|Ersten Tschechoslowakischen Republik]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mit dem [[Münchner Abkommen]] und der darauf folgenden Besetzung des Sudetenlandes fiel Tannwald 1938 dem [[Deutsches Reich|Deutschen Reich]] zu. Nachfolgend wurde es in den [[Landkreis Gablonz an der Neiße]], [[Regierungsbezirk Aussig]], [[Reichsgau Sudetenland]] eingegliedert. 1942 fusionierten die Städte Tannwald und Schumburg an der Desse zur Stadt Tannwald (Isergebirge).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nach dem Ende des [[Zweiter Weltkrieg|Zweiten Weltkrieges]] 1945 kam die Stadt wieder zur [[Tschechoslowakei]]. Ein Großteil der deutschsprachigen Bevölkerung wurde in der Folge [[Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei|enteignet und vertrieben]]. Ehemalige deutsch-böhmische Unternehmer aus Tannwald gründeten ihre Firmen andernorts neu – z.&amp;amp;nbsp;B. die seit 1919 in Obertannwald ansässige Glasfirma &amp;#039;&amp;#039;Bruno Posselt&amp;#039;&amp;#039; in [[Karlsruhe]] und die 1920 in deren Nachbarschaft gegründete Glasfirma &amp;#039;&amp;#039;Swarovsky &amp;amp; Hasda&amp;#039;&amp;#039; in [[Aalen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Demographie ===&lt;br /&gt;
Bis 1945 war  Tannwald  überwiegend von [[Deutschböhmen und Deutschmährer|Deutschböhmen]] besiedelt, die vertrieben wurden.&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Bevölkerungsentwicklung  bis 1945&lt;br /&gt;
|- class=&amp;quot;hintergrundfarbe6&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Jahr&lt;br /&gt;
! Einwohner&lt;br /&gt;
! Anmerkungen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1830 || align=center |  {{0}}995  || in 157 Häusern&amp;lt;ref name=&amp;quot;JGS&amp;quot; &amp;gt;[[Johann Gottfried Sommer]]: &amp;#039;&amp;#039;Das Königreich Böhmen&amp;#039;&amp;#039;. Band 2: &amp;#039;&amp;#039;Bunzlauer Kreis&amp;#039;&amp;#039;, Prag 1834, [https://books.google.it/books?id=0Qo5AQAAMAAJ&amp;amp;pg=PA325 S. 325, Ziffer 5).]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1900 || align=center |  3592         || deutsche Einwohner&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Meyers Großes Konversations-Lexikon&amp;#039;&amp;#039;. 6. Auflage, Band  19, Leipzig und Wien 1909,  [http://www.zeno.org/Meyers-1905/K/meyers-1905-019-0313 S. 313.]&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1930 || align=center | 4423     ||  &amp;lt;ref name=&amp;quot;MR&amp;quot;&amp;gt;{{Verwaltungsgeschichte.de|pfad=sud_gablonz.html|name=Landkreis Gablonz an der Neiße}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1939  || align=center |  3519     || &amp;lt;ref name=&amp;quot;MR&amp;quot;/&amp;gt;  &lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:right&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Einwohnerzahlen seit Ende des Zweiten Weltkriegs&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.czso.cz Tschechische Bevölkerungsstatistik]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#ddffdd&amp;quot;|Jahr&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#f3fff3&amp;quot;|1970&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#f3fff3&amp;quot;|1980&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#f3fff3&amp;quot;|1991&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#f3fff3&amp;quot;|2001&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#f3fff3&amp;quot;|2003&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!style=&amp;quot;background:#ddffdd&amp;quot;|Einwohner&lt;br /&gt;
| 6 168&lt;br /&gt;
| 7 592&lt;br /&gt;
| 7 055&lt;br /&gt;
| 7 001&lt;br /&gt;
| 6 921&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Stadtgliederung ==&lt;br /&gt;
Die Stadt Tanvald besteht aus den Ortsteilen Šumburk nad Desnou &amp;#039;&amp;#039;(Schumburg an der Desse)&amp;#039;&amp;#039;, Tanvald &amp;#039;&amp;#039;(Tannwald)&amp;#039;&amp;#039; und Žďár &amp;#039;&amp;#039;(Brand)&amp;#039;&amp;#039;.&amp;lt;ref&amp;gt;http://www.uir.cz/casti-obce-obec/563820/Obec-Tanvald&amp;lt;/ref&amp;gt; Grundsiedlungseinheiten sind Český Šumburk &amp;#039;&amp;#039;(Böhmisch Schumburg)&amp;#039;&amp;#039;, Horní Tanvald &amp;#039;&amp;#039;(Obertannwald)&amp;#039;&amp;#039;, Malý Špičák, Popelnice &amp;#039;&amp;#039;(Popelnitz)&amp;#039;&amp;#039;, Průmyslový obvod, Světlá &amp;#039;&amp;#039;(Swetla 2.&amp;amp;nbsp;Teil)&amp;#039;&amp;#039;, Špičák, Šumburk, Šumburk-střed, Tanvald-střed, Výšina und Žďár.&amp;lt;ref&amp;gt;http://www.uir.cz/zsj-obec/563820/Obec-Tanvald&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Das Gemeindegebiet gliedert sich in die Katastralbezirke Šumburk nad Desnou und Tanvald.&amp;lt;ref&amp;gt;http://www.uir.cz/katastralni-uzemi-obec/563820/Obec-Tanvald&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Sehenswürdigkeiten ==&lt;br /&gt;
* Kirche des hl. [[Franz von Assisi]] im Ortsteil Šumburk. Sie wurde im Jahr 1900 errichtet.&lt;br /&gt;
* [[Tanvaldský Špičák]] &amp;#039;&amp;#039;(Tannwalder Spitzberg)&amp;#039;&amp;#039;, Zentrum der Skiabfahrt im Isergebirge mit einem steinernen Aussichtsturm.&lt;br /&gt;
* Terezínka &amp;#039;&amp;#039;(Theresienhöhe)&amp;#039;&amp;#039; Felsenaussicht, 1853 öffentlich zugänglich gemacht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Verkehr ==&lt;br /&gt;
[[Datei:Bahnhof Tanvald.jpg|mini|Hauptstraße und Bahnhof (2007)]]&lt;br /&gt;
Der Bahnhof Tanvald liegt an der [[Bahnstrecke Železný Brod–Tanvald]], die am 1. Juli 1875 eröffnet wurde. Am 10. Oktober 1894 folgte der Abschnitt von [[Lučany nad Nisou]] nach Tanvald der [[Bahnstrecke Liberec–Kořenov]]. Deren Fortsetzung bis [[Kořenov]], wo sie mit der [[Bahnstrecke Jelenia Góra–Kořenov]] verbunden wurde, ging am 30.&amp;amp;nbsp;Juni 1902 als [[Zahnradbahn]] in Betrieb.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tanvald liegt an der [[Silnice I/10]] (Straße erster Klasse 10), die von [[Turnov]] über [[Harrachov]] zur polnischen Grenze – und in ihrer Fortsetzung nach [[Jelenia Góra]] und [[Breslau]] – führt. Im Süden des Orts mündet von [[Liberec]] her die [[Silnice I/14]]; zusammen mit der I/10 bildet sie zunächst Tanvalds Hauptstraße, ehe sie die gemeinsame Trasse nach rund 12 Kilometern wieder verlässt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Söhne und Töchter der Stadt ==&lt;br /&gt;
* [[Otto Josef von Berndt]] (1865–1957), österreichischer k.u.k. Feldmarschalleutnant und Kavallerieoffizier&lt;br /&gt;
* [[Arnold Hartig]] (1878–1972), Bildhauer und Medailleur&lt;br /&gt;
* [[Wilhelm Dreßler]] (1893–1945), Politiker (NSDAP)&lt;br /&gt;
* [[Adalbert Hartmann]] (1895–1949), Jurist und Politiker&lt;br /&gt;
* [[Rudolf Staffen]] (1898–1965), Ingenieur und Chemiker&lt;br /&gt;
* [[Egon Schwarz (Verbandsfunktionär)|Egon Schwarz]] (1907–1980), Wirtschaftsjurist und Vertriebenenpolitiker&lt;br /&gt;
* [[Helmut Borufka]] (1918–2003), General der Nationalen Volksarmee&lt;br /&gt;
* [[Wolfgang Wünsch (Organist)|Wolfgang Wünsch]] (1929–2021), Organist&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Freizeiteinrichtungen ==&lt;br /&gt;
Stadion für Athletik, Rasenfußballplatz, Sporthalle und Turnsaal, Mehrzwecksportplatz mit Kunstrasen. Tennisplatz, Waldbad, Miniaturgolf. Skiareal [[Tanvaldský Špičák]] (Spitzberg), mit Skiabfahrt, Skischule, Skiverleih. Magistrale des Isergebirges für Skilanglauf. Konzerte, Theater.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Partnerstädte ==&lt;br /&gt;
* [[Burbach (Siegerland)|Burbach]] ({{DE-NW}})&lt;br /&gt;
* [[Marcinowice]] ({{PL-DS}})&lt;br /&gt;
* [[Wittichenau]] &amp;lt;!--sorb. Kulow--&amp;gt; ({{DE-SN}})&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* Erich Huyer: &amp;#039;&amp;#039;Tannwald – mein Heimatort.&amp;#039;&amp;#039; Königsbrunn: Selbstverlag Augsburg 1951.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat|Tanvald}}&lt;br /&gt;
* [http://tanvald.tschechische-gebirge.de/ Tanvald] auf tschechische-gebirge.de&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Navigationsleiste Städte und Gemeinden im Okres Jablonec nad Nisou}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=g|GND=4787153-2|VIAF=243884605}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Isergebirge]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Ersterwähnung 1586]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Stadtrechtsverleihung 1905]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;JKowar</name></author>
	</entry>
</feed>