<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Pontifex_maximus</id>
	<title>Pontifex maximus - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Pontifex_maximus"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Pontifex_maximus&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-23T17:03:26Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Pontifex_maximus&amp;diff=30601&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Equord: /* Entwicklung des Titels */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Pontifex_maximus&amp;diff=30601&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-06-24T23:50:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Entwicklung des Titels&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Der &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[latein]]isch für „oberster Brückenbauer“) war ursprünglich der oberste Priester des [[Römische Religion|römischen Staatskults]]. Sein Titel ging später auf den [[Römische Kaiserzeit|römischen Kaiser]] und schließlich auf den [[Papst]] als [[Bischof (Römisch-katholische Kirche)|Bischof]] von [[Rom]] über.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Entwicklung des Titels ==&lt;br /&gt;
Der &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; war der Ranghöchste im Priesterkollegium der &amp;#039;&amp;#039;[[Pontifex|pontifices]]&amp;#039;&amp;#039; im [[Römisches Reich|Römischen Reich]]. Seit dem 3. Jahrhundert v.&amp;amp;nbsp;Chr. wurde sein Amt durch die Wahl in einer speziellen Volksversammlung vergeben. Der &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; hatte offenbar die Oberaufsicht über alle sakralen Angelegenheiten in [[Rom]], insbesondere über die Priesterinnen der [[Vesta (Mythologie)|Vesta]]. Sein Amtssitz war die [[Regia]] auf dem [[Forum Romanum]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Laut [[Marcus Tullius Cicero|Cicero]] führte der &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; einst auch die [[Annalen|&amp;#039;&amp;#039;annales maximi&amp;#039;&amp;#039;]], in denen wichtige religiöse und politische Ereignisse nach Jahren geordnet gelistet worden seien. Der &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; war in Rom jedenfalls auch für den Kalender zuständig; die &amp;#039;&amp;#039;pontifices&amp;#039;&amp;#039; mussten in republikanischer Zeit nach Bedarf [[Schaltjahr|Schalttage]] einfügen, wenn sich zu große Verschiebungen ergeben hatten. Allerdings nicht in seiner Funktion als &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039;, die er auch innehatte, sondern als [[Römischer Diktator]], führte [[Gaius Iulius Caesar]] im Jahr 46 v. Chr. den [[Julianischer Kalender|Julianischen Kalender]] ein, der dieses Problem beseitigte. Die letzten &amp;#039;&amp;#039;Pontifices maximi&amp;#039;&amp;#039; zur Zeit der [[Römische Republik|Römischen Republik]] waren Gaius Iulius Caesar und [[Marcus Aemilius Lepidus (Triumvir)|Marcus Aemilius Lepidus]]. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:August Labicana Massimo Inv56230.jpg|thumb|upright|[[Augustus]] im Gewand des Pontifex maximus, einer [[Toga]] mit bedecktem Haupt ([[Museo Nazionale Romano|Palazzo Massimo]])]]&lt;br /&gt;
Nach Lepidus’ Tod wurde 12 v. Chr. Caesars Adoptivsohn [[Augustus]] neuer &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039;, und fortan hatten alle römischen Kaiser diese Funktion inne; im Falle eines Mehrkaisertums kennzeichnete sie den ranghöchsten Herrscher, bis das Oberpontifikat 238 unter [[Pupienus]] und [[Balbinus]] erstmals geteilt wurde.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Laut [[Alan Cameron]] war der &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; vor Augustus zwar einer der angesehensten Priester Roms, aber erst in der Kaiserzeit sei er zum obersten Aufseher der römischen Kulte geworden, da der Inhaber des Amtes als Kaiser zugleich stets auch der mächtigste Mann im Reich war.&amp;lt;ref&amp;gt;Alan Cameron: Pontifex Maximus&amp;#039;&amp;#039;: from Augustus to Gratian – and Beyond.&amp;#039;&amp;#039; In: Maijastina Kahlos (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;Emperors and the Divine – Rome and Its Influence. 3. Collegium for Advanced Studies at the University of Helsinki in January 2014.&amp;#039;&amp;#039; Helsinki 2016, S. 139–159, hier 139 f.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mit der [[Christianisierung des Römischen Reiches|Christianisierung des Reiches]] verlor das Amt zunächst seine Bedeutung. Nach [[Konstantin der Große|Konstantin]] erscheint die Bezeichnung nur noch selten in der kaiserlichen Titulatur, nach Kaiser [[Gratian]], der diesen Titel im Jahr 382 ablegte,&amp;lt;ref&amp;gt;{{KlP|4|1046|1048|Pontifex|[[Konrat Ziegler]]|hier: Sp. 1048}}; [[Klaus Martin Girardet]]: &amp;#039;&amp;#039;Kaiser Gratian – letzter Träger von Amt und Titel eines pontifex maximus in der Geschichte des antiken Rom.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;[[Römische Quartalschrift für Christliche Altertumskunde und Kirchengeschichte]].&amp;#039;&amp;#039; Band 113, 2018, S. 166–196.&amp;lt;/ref&amp;gt; dann überhaupt nicht mehr, auch wenn sich noch Kaiser [[Anastasios I.]] 516 in einem Schreiben an den römischen Bischof als &amp;#039;&amp;#039;pontifex inclitus&amp;#039;&amp;#039; bezeichnete und damit seinen Anspruch unterstrich, in kirchliche Angelegenheiten eingreifen zu dürfen.&amp;lt;ref&amp;gt;[[Hormisdas (Papst)|Hormisdas]], &amp;#039;&amp;#039;epistulae&amp;#039;&amp;#039; 12. Dagegen argumentiert [[Alan Cameron]], der Pontifikat sei von den römischen Kaisern nie formell abgelegt worden. Er führt neben dem Schreiben des Anastasios I. ein weiteres aus dem Jahr 452 an, in dem sich die Kaiser [[Valentinian III.]] und [[Markian]] ebenfalls jeweils als &amp;#039;&amp;#039;pontifex inclitus&amp;#039;&amp;#039; bezeichnen. Vgl. Alan Cameron: &amp;#039;&amp;#039;The Last Pagans of Rome.&amp;#039;&amp;#039; Oxford University Press, Oxford/New York 2011, ISBN 978-0-19-978091-4, S. 53; zuletzt Alan Cameron: Pontifex Maximus: &amp;#039;&amp;#039;From Augustus to Gratian – and Beyond.&amp;#039;&amp;#039; In: Maijastina Kahlos (Hrsg.): [http://www.helsinki.fi/collegium/journal/volumes/volume_20/index_20.htm &amp;#039;&amp;#039;Emperors and the Divine – Rome and Its Influence.&amp;#039;&amp;#039;] 3. Collegium for Advanced Studies at the University of Helsinki in January 2014 (= &amp;#039;&amp;#039;COLLeGIUM. Studies across Disciplines in the Humanities and Social Sciences.&amp;#039;&amp;#039; Band 20). Helsinki 2016, S. 139–159 ([https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/161321/09_Cameron2104.pdf Online-Publikation]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Zu diesem Zeitpunkt begannen die römischen Päpste, den Titel selbst zu führen: Der erste [[Papst#Bischof von Rom|Bischof von Rom]], der den Titel &amp;#039;&amp;#039;Pontifex&amp;#039;&amp;#039; wieder aufgriff, war Papst [[Leo der Große]] (440–461). Unter [[Gregor der Große|Gregor dem Großen]] wurde der Begriff dann fester, wenngleich eigentlich inoffizieller Titel der römischen Päpste. Entgegen der Behauptung älterer Literatur, die den Päpsten ab Leo dem Großen den Titel &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; zuschrieb, betont [[Rudolf Schieffer]], dass sich für den Großteil des Mittelalters nur die Titel &amp;#039;&amp;#039;Pontifex&amp;#039;&amp;#039; und &amp;#039;&amp;#039;Pontifex summus&amp;#039;&amp;#039; nachweisen lassen, der Titel &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; erst unter [[Bonifatius IX.]] (1389–1404) erscheint. Schieffer erklärt dies mit einer größeren Unbefangenheit gegenüber dem klassischen  Altertum im Zuge der [[Renaissance]].&amp;lt;ref&amp;gt;Rudolf Schieffer: &amp;#039;&amp;#039;Der Papst als Pontifex Maximus. Bemerkungen zur Geschichte eines päpstlichen Ehrentitels.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;[[Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte]].&amp;#039;&amp;#039; Kanonistische Abteilung, Band 57, 1971, S. 300–309.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Anker|Summus Pontifex}}Der offizielle Titel „Summus Pontifex“ als Bestandteil der päpstlichen [[Papst#Titel|Titulatur]] stellt höchstwahrscheinlich eine wörtliche lateinische Übersetzung des griechischen {{lang|grc|ἀρχιερεὺς μέγιστος}} dar, das in der Antike seinerseits die gängige griechische Entsprechung für &amp;#039;&amp;#039;Pontifex maximus&amp;#039;&amp;#039; gewesen war.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bekannte &amp;#039;&amp;#039;Pontifices Maximi&amp;#039;&amp;#039; der Römischen Republik ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable zebra&amp;quot;&lt;br /&gt;
! Amtszeit || Name || Quelle(n)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 509 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Sextus Papirius|Gaius Papirius]] (Historizität umstritten)&lt;br /&gt;
| [[Dionysios von Halikarnassos|D. H.]] 3.36.4.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 449 v. Chr.&lt;br /&gt;
| Quintus Furius (Historizität umstritten)&lt;br /&gt;
| [[Titus Livius|Liv.]] 3.54.5; [[Diodor|Diod.]] 12.35.1; [[Asconius Pedianus|Ascon.]] &amp;#039;&amp;#039;Corn.&amp;#039;&amp;#039; 77 nennt stattdessen jedoch einen M. Papirius.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 431 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Aulus Cornelius Cossus (Konsul 428 v. Chr.)|Aulus Cornelius (Cossus?)]]&lt;br /&gt;
| Liv. 4.27.1, 4.31.5, 4.33.7–8, 4.34.4–5, 4.44.11–14.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 420 v. Chr.&lt;br /&gt;
| Spurius Minucius &lt;br /&gt;
| Liv. 4.44.11–12, [[Plutarch|Plu.]] &amp;#039;&amp;#039;de inim. util.&amp;#039;&amp;#039; 6.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 390 v. Chr.&lt;br /&gt;
| Marcus Folius (Flaccinator?)&lt;br /&gt;
| Liv. 5.41.3.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 332 v. Chr.&lt;br /&gt;
| Publius Cornelius Calussa&lt;br /&gt;
| Liv. 25.5.4; laut [[Karl Bardt]]&amp;lt;ref&amp;gt;Carl Bardt: &amp;#039;&amp;#039;Die Priester der vier grossen Collegien aus römisch-republikanischer Zeit.&amp;#039;&amp;#039; Trowitzsch &amp;amp; Sohn, Berlin 1871, [http://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/78993/5/ S. 3 ].&amp;lt;/ref&amp;gt; und [[Jörg Rüpke]]&amp;lt;ref&amp;gt;Jörg Rüpke: &amp;#039;&amp;#039;Livius, Priesternamen und die annales maximi.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;[[Klio (Zeitschrift)|Klio]].&amp;#039;&amp;#039; Bd. 75, 1993, S. 155–179, hier S. 160 Anm. 33, {{doi|10.1524/klio.1993.75.75.155}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; zwischen Barbatus und Coruncanius einzuordnen.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 304 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Lucius Cornelius Scipio Barbatus|Cornelius Barbatus]]&lt;br /&gt;
| Liv. 9.46.6.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 254–243 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Tiberius Coruncanius]]&lt;br /&gt;
| Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 18; [[Marcus Tullius Cicero|Cic.]] &amp;#039;&amp;#039;Dom.&amp;#039;&amp;#039; 54; &amp;#039;&amp;#039;N. D.&amp;#039;&amp;#039; 1.41, 3.2; &amp;#039;&amp;#039;Brut.&amp;#039;&amp;#039; 14.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 243–221 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Lucius Caecilius Metellus (Konsul 251 v. Chr.)|Lucius Caecilius Metellus]]&lt;br /&gt;
| [[Plinius der Ältere|Plin. nat.]] 7.43.139–141; Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 19; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Sen.&amp;#039;&amp;#039; 9.30; [[Valerius Maximus|Val. Max.]] 1.1.2, 8.13.2; [[Tacitus|Tac.]] &amp;#039;&amp;#039;[[Annales (Tacitus)|ann.]]&amp;#039;&amp;#039; 3.71.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 221–213 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Lucius Cornelius Lentulus Caudinus (Konsul 237 v. Chr.)|Lucius Cornelius Lentulus Caudinus]]&lt;br /&gt;
| Liv. 22.10.1, 25.2.2.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 212–183 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Publius Licinius Crassus Dives]]&lt;br /&gt;
| Liv. 25.5.2–3, 27.6, 31.9, 34.44, 36.2, 37.51, 39.46; Val. Max. 1.1.6.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 183–180 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Gaius Servilius Geminus (Konsul 203 v. Chr.)|Gaius Servilius Geminus]]&lt;br /&gt;
| Liv. 40.42.8–11.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 180–152 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Marcus Aemilius Lepidus (Konsul 187 v. Chr.)|Marcus Aemilius Lepidus]]&lt;br /&gt;
| Liv. 32.7.15, 37.43, 40.42, 41.27; &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 48; Val. Max. 4.2.1, 6.6.1; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Sen.&amp;#039;&amp;#039; 17; Plb. 23.1; 32.22.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 150–141 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Publius Cornelius Scipio Nasica Corculum]]&lt;br /&gt;
| Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 48; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Sen.&amp;#039;&amp;#039; 14; [[Augustinus von Hippo|Aug.]] &amp;#039;&amp;#039;C. D.&amp;#039;&amp;#039; 1.30.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 141–132 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Publius Cornelius Scipio Nasica Serapio]]&lt;br /&gt;
| Plu. &amp;#039;&amp;#039;T.G.&amp;#039;&amp;#039; 21; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Flac.&amp;#039;&amp;#039; 31; &amp;#039;&amp;#039;Tusc.&amp;#039;&amp;#039; 4.23.51; Val. Max. 1.4.2; App. &amp;#039;&amp;#039;BC&amp;#039;&amp;#039; 1.16; [[Velleius Paterculus|Vell.]] 2.3.1.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 132–130 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Publius Licinius Crassus Dives Mucianus]]&lt;br /&gt;
| Cic. &amp;#039;&amp;#039;Sen.&amp;#039;&amp;#039; 14; &amp;#039;&amp;#039;Phil&amp;#039;&amp;#039; 11.8; &amp;#039;&amp;#039;Orat.&amp;#039;&amp;#039; 1.37.170, 1.56.240; &amp;#039;&amp;#039;Brut.&amp;#039;&amp;#039; 26.98; [[Aulus Gellius|Gell.]] 1.13; Plu. &amp;#039;&amp;#039;TG&amp;#039;&amp;#039; 9.1.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 130–ca. 115 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Publius Mucius Scaevola]]&lt;br /&gt;
| Cic. &amp;#039;&amp;#039;Dom.&amp;#039;&amp;#039; 53.136; &amp;#039;&amp;#039;Orat.&amp;#039;&amp;#039; 2.12.52; &amp;#039;&amp;#039;Leg.&amp;#039;&amp;#039; 2.21.52; &amp;#039;&amp;#039;N. D.&amp;#039;&amp;#039; 1.41.115.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 114–ca. 103 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Lucius Caecilius Metellus Delmaticus]]&lt;br /&gt;
| Asc. pp.&amp;amp;nbsp;45.23–27, 46.5; [[Macrobius Ambrosius Theodosius|Macr.]] &amp;#039;&amp;#039;Sat.&amp;#039;&amp;#039; 1.10.5; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Scaur.&amp;#039;&amp;#039; 46.47; Plin. nat. 11.65.174.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 103–89 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (Konsul 96 v. Chr.)|Gnaeus Domitius Ahenobarbus]]&lt;br /&gt;
| [[Sueton|Suet.]] &amp;#039;&amp;#039;Nero&amp;#039;&amp;#039; 2; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Deiot.&amp;#039;&amp;#039; 11.31; Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 67; Val. Max. 6.6.5.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 89–82 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Quintus Mucius Scaevola (Pontifex)|Quintus Mucius Scaevola]]&lt;br /&gt;
| Cic. &amp;#039;&amp;#039;Leg&amp;#039;&amp;#039; 2.19.47; 21.52–53; &amp;#039;&amp;#039;N. D.&amp;#039;&amp;#039; 3.32.80; &amp;#039;&amp;#039;Amic.&amp;#039;&amp;#039; 1.1; &amp;#039;&amp;#039;Off.&amp;#039;&amp;#039; 3.17; &amp;#039;&amp;#039;Brut.&amp;#039;&amp;#039; 90.311; Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 86; Asc. pp.&amp;amp;nbsp;14.67; Gel. 5.19.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| ca. 81–63 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Quintus Caecilius Metellus Pius]]&lt;br /&gt;
| D.C. 37.37; Plu. &amp;#039;&amp;#039;Caes.&amp;#039;&amp;#039; 7.1; A. Vict. &amp;#039;&amp;#039;De vir ill.&amp;#039;&amp;#039; 63.3; Asc. pp. 79.22–23.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 63–44 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Gaius Iulius Caesar]]&lt;br /&gt;
| D. C. 37.37.1; Vell. 2.43.3.&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 44–12 v. Chr.&lt;br /&gt;
| [[Marcus Aemilius Lepidus (Triumvir)|Marcus Aemilius Lepidus]]&lt;br /&gt;
| Macr. 3.13.11; Cic. &amp;#039;&amp;#039;Resp.&amp;#039;&amp;#039; 6.1; Liv. &amp;#039;&amp;#039;Per.&amp;#039;&amp;#039; 117; D.C. 44.53, 54.27, 56.38; Suet. &amp;#039;&amp;#039;Oct.&amp;#039;&amp;#039; 34; Vell. 2.63.&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* [[Alan Cameron]]: Pontifex Maximus&amp;#039;&amp;#039;: from Augustus to Gratian – and Beyond.&amp;#039;&amp;#039; In: [[Maijastina Kahlos]] (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;Emperors and the Divine – Rome and Its Influence. 3. Collegium for Advanced Studies at the University of Helsinki in January 2014&amp;#039;&amp;#039; (= &amp;#039;&amp;#039;COLLeGIUM. Studies across Disciplines in the Humanities and Social Sciences.&amp;#039;&amp;#039; Band 20). Helsinki 2016, S. 139–159 ([https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/161321/09_Cameron2104.pdf Online-Publikation]).&lt;br /&gt;
* Richard D. Draper: &amp;#039;&amp;#039;The Role of the Pontifex Maximus and its Influence in Roman Religion and Politics.&amp;#039;&amp;#039; University Microfilms International, Ann Arbor 1988 (Dissertation, Brigham Young University, Provo 1988).&lt;br /&gt;
* [[Konrat Ziegler]]: &amp;#039;&amp;#039;Pontifex.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;[[Der Kleine Pauly]].&amp;#039;&amp;#039; Band 4: &amp;#039;&amp;#039;Nasidius bis Scaurus.&amp;#039;&amp;#039; Druckenmüller, Stuttgart 1972, Sp. 1046–1048.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
* {{LiviusNeu|concept|pontifex-maximus|||Pontifex Maximus|}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Navigationsleiste Römische Ämter}}&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=s|GND=4229302-9}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Pontifex Maximus| ]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Lateinische Phrase]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Römisches Amt]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Amtsbezeichnung (Religion)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Personenbezeichnung (römische Religion)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Kaisertum (Römisches Reich)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Papsttitel]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Equord</name></author>
	</entry>
</feed>