<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Nufenenpass</id>
	<title>Nufenenpass - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Nufenenpass"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Nufenenpass&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-20T18:00:06Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Nufenenpass&amp;diff=157566&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Jag9889: Hauptstrasse 413 eingefügt, Kleinkram</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Nufenenpass&amp;diff=157566&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-07-10T19:06:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Hauptstrasse 413 eingefügt, Kleinkram&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;!-- schweizbezogen --&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox Pass&lt;br /&gt;
| NAME = Nufenenpass / &amp;#039;&amp;#039;Passo della Novena&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| BILD = Nufenen Passhöhe2.JPG&lt;br /&gt;
| BILDBESCHREIBUNG = Kantonsgrenze am Strassenpass Blickrichtung West&lt;br /&gt;
| REGION = &lt;br /&gt;
| REGION-BEZ = {{CHE}}[[Kanton (Schweiz)|er Kantone]]&lt;br /&gt;
| REGION-ISO = CH-VS/CH-TI&lt;br /&gt;
| PASSHÖHE = 2478&lt;br /&gt;
| PASSHÖHE-BEZUG = CH&lt;br /&gt;
| PASSHÖHE-ANMERKUNG = &amp;lt;ref name=&amp;quot;CH&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| AUSBAU = Wanderweg und Passstrasse&lt;br /&gt;
| ERBAUT = 1965–1969 (Strasse)&lt;br /&gt;
| SPERRE = Oktober–Juni&lt;br /&gt;
| SPERREART = &lt;br /&gt;
| DENZEL = 2–3&lt;br /&gt;
| GEBIRGE = [[Gotthard-Gruppe]] (Nord)&amp;lt;br&amp;gt;[[Leone-Gruppe]] (Süd)&lt;br /&gt;
| BESONDERHEITEN = &lt;br /&gt;
| SEITE1 = West&lt;br /&gt;
| REGION1 = {{CH-VS}}&lt;br /&gt;
| WASSER1 = [[Ägene]] → [[Rhone|Rotten]]&lt;br /&gt;
| ORT1 = [[Ulrichen]]&lt;br /&gt;
| AUSBAU1 = &lt;br /&gt;
| ERBAUT1 = &lt;br /&gt;
| SPERRE1 = &lt;br /&gt;
| LÄNGE1 = 13&lt;br /&gt;
| HD1 = 1119&lt;br /&gt;
| BERGWERTUNG1 = &lt;br /&gt;
| MAXSTEIGUNG1 = 13&lt;br /&gt;
| DSTEIGUNG1 = &lt;br /&gt;
| STEILSTERKM1 = &lt;br /&gt;
| SEITE2 = Ost&lt;br /&gt;
| REGION2 = {{CH-TI}}&lt;br /&gt;
| WASSER2 = [[Ticino (Fluss)|Tessin]] → [[Po (Fluss)|Po]]&lt;br /&gt;
| ORT2 = [[Airolo]]&lt;br /&gt;
| AUSBAU2 = &lt;br /&gt;
| ERBAUT2 = &lt;br /&gt;
| SPERRE2 = &lt;br /&gt;
| LÄNGE2 = 24&lt;br /&gt;
| HD2 = 1303&lt;br /&gt;
| BERGWERTUNG2 = &lt;br /&gt;
| MAXSTEIGUNG2 = 10&lt;br /&gt;
| DSTEIGUNG2 = &lt;br /&gt;
| STEILSTERKM2 = &lt;br /&gt;
| KARTE = &lt;br /&gt;
| POSKARTE = Schweiz&lt;br /&gt;
| ALTERNATIVKARTE = &lt;br /&gt;
| LAT = 46.47291&lt;br /&gt;
| LONG = 8.38925&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
Der &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Nufenenpass&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{itS|Passo della Novena}}) ist ein [[Orographie|orographisch]] {{Höhe|2439|CH|link=1}} hoher [[Gebirgspass]] in der [[Schweiz]],&amp;lt;ref name=&amp;quot;CH&amp;quot; /&amp;gt; der die [[Kanton (Schweiz)|Kantone]] [[Kanton Wallis|Wallis]] im Westen und [[Kanton Tessin|Tessin]] im Osten verbindet sowie die [[Gotthard-Gruppe]] im Norden von der [[Leone-Gruppe]] im Süden trennt. Über den Sattelpunkt verläuft der [[Vier-Quellen-Weg]], die Passstrasse allerdings etwas weiter nördlich und höher ({{Höhe|2478|CH}}).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Geographie ==&lt;br /&gt;
Die ab 1964 gebaute und am 5. September 1969&amp;lt;ref&amp;gt;[https://www.tagesanzeiger.ch/er-redet-wie-ein-maschinengewehr-838152961418 Eröffnung Nufenenpassstrasse in der dritten Aufnahme der Bildstrecke.] In: &amp;#039;&amp;#039;[[Tages-Anzeiger]].&amp;#039;&amp;#039; 5. März 2013, abgerufen am 5. März 2013.&amp;lt;/ref&amp;gt; eröffnete Passstrasse führt von [[Ulrichen]] über die auf {{Höhe|2478|CH}} gelegene Passhöhe ins [[Bedrettotal]] und weiter nach [[Airolo]]. Diese Passstrasse ist die höchstgelegene, die komplett innerhalb der Schweiz liegt.&amp;lt;ref&amp;gt;Die noch höher liegende Passstrasse über den [[Umbrailpass]] überschreitet auf ihrer Südrampe knapp unterhalb der Passhöhe die Grenze nach Italien.&amp;lt;/ref&amp;gt; Östlich der Passhöhe und der Kantonsgrenze vom Wallis in das Tessin steigt die Strasse nochmals leicht an und erreicht eine Scheitelhöhe von {{Höhe|2480|CH}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Östlich der Passhöhe des Nufenenpasses entspringt der Fluss [[Ticino (Fluss)|Tessin]], der von der Passstrasse ([[Liste der Hauptstrassen der Schweiz#Mit den «Nummerntafeln für Hauptstrassen» gekennzeichnete Hauptstrassen|Hauptstrasse 413]]) siebenmal überquert wird.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Von der Passhöhe aus bietet sich nach Westen ein weiter Blick auf die [[Berner Alpen]] mit dem [[Finsteraarhorn]], nach Südwesten blickt man auf den [[Griesgletscher]] und den Nufenenstock.&amp;lt;ref&amp;gt;[https://ethorama.library.ethz.ch/de/orte/InBsUYDyiS3qGQiGyiJF Nufenenstock] auf ETHorama.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der orographisch tiefste Punkt zwischen dem Bedrettotal und dem Oberwallis liegt ca. 500&amp;amp;nbsp;m südlich des Strassenscheitels auf einer Höhe von {{Höhe|2439|CH}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;CH&amp;quot; /&amp;gt; Diese Stelle ist jedoch von Westen her schwierig zu erreichen, weshalb die Passstrasse über die nördlicher gelegene Talflanke angelegt wurde. Gleichwohl führt die Wanderroute hier vorbei.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Name und Geschichte ==&lt;br /&gt;
Die Namen «Nufenen-Pass» und «Passo della Novena» sind im mittleren 19. Jahrhundert belegt,&amp;lt;ref&amp;gt;[[Joseph Hain]]: &amp;#039;&amp;#039;Politische und Militär-Geographie.&amp;#039;&amp;#039; Band 2. Tendler, 1848, [https://books.google.ch/books?id=kjVDAAAAcAAJ&amp;amp;pg=PA229 S. 229].&amp;lt;/ref&amp;gt; bezeichneten damals aber einen Fussweg; befahrbar wurde der Pass erst mit der Strasse von 1964.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der Name &amp;#039;&amp;#039;Novena&amp;#039;&amp;#039; ist vermutlich eine Ableitung von &amp;#039;&amp;#039;novus&amp;#039;&amp;#039; «neu». Als Name des Dorfes [[Nufenen GR|Nufenen]] im [[Rheinwald]] ist der Name im 17. Jahrhundert belegt (als &amp;#039;&amp;#039;Nufena&amp;#039;&amp;#039;, [[Bündnerromanisch|romanisch]] &amp;#039;&amp;#039;Nueinas&amp;#039;&amp;#039;). Der italienische Mädchenname «Novena» ist unverwandt und leitet sich von &amp;#039;&amp;#039;novem&amp;#039;&amp;#039; «neun» her.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Lokomotive [[HGe&amp;amp;nbsp;4/4&amp;amp;nbsp;II]] 108 der damaligen [[Furka-Oberalp-Bahn]] (FO) wurde zu Ehren des Nufenenpasses auf den Namen &amp;#039;&amp;#039;Novena&amp;#039;&amp;#039; getauft. Später wurde der Name mit &amp;#039;&amp;#039;Channel Tunnel&amp;#039;&amp;#039; überklebt. Die Lokomotive ist im Besitz der [[Matterhorn-Gotthard-Bahn]] (MGB), die durch die Fusion der FO und der [[Brig-Visp-Zermatt-Bahn]] (BVZ) am 1. Januar 2003 entstand.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
 Nufenen Pass.jpg|Blick von Süden&lt;br /&gt;
 Nufenenpass Postauto.JPG|Ostseite des Passes mit Blickrichtung Süden&lt;br /&gt;
2004-Nufenenpass.jpg|Restaurant&lt;br /&gt;
 Nufenenpass Panorama 2015-09-21 17.21.49.jpg|Passhöhe&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* {{HLS|8803|Nufenenpass|Autor=Klaus Aerni|Datum=2013-02-28}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat}}&lt;br /&gt;
* {{ethorama|pPdDm9CNjfFxy9yV5axg}}&lt;br /&gt;
* [http://www.salite.ch/007532.asp Steigungsprofil aus Richtung Ulrichen]&lt;br /&gt;
* [http://www.salite.ch/007531.asp Steigungsprofil aus Richtung Airolo]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;CH&amp;quot;&amp;gt;Lage und Höhe gemäss [https://s.geo.admin.ch/8d69e854c2 SwissTopo (Karten der Schweiz)].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=g|GND=4531012-9|VIAF=170260193}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Alpenpass]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Gebirgspass]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Pass im Kanton Tessin]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Pass im Kanton Wallis]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Radsport-Anstieg (Giro d’Italia)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Geographie (Obergoms)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Bedretto]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Verkehr (Obergoms)]]&lt;br /&gt;
{{Navigationsleiste Schweizer Gebirgspässe}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Jag9889</name></author>
	</entry>
</feed>