<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Moschus-Steinbrech</id>
	<title>Moschus-Steinbrech - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Moschus-Steinbrech"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Moschus-Steinbrech&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-06T14:09:25Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Moschus-Steinbrech&amp;diff=170300&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Seysi am 12. Mai 2024 um 08:11 Uhr</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Moschus-Steinbrech&amp;diff=170300&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-05-12T08:11:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;!-- Für Informationen zum Umgang mit dieser Vorlage siehe bitte [[Wikipedia:Taxoboxen]]. --&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Taxobox&lt;br /&gt;
| Taxon_Name       = Moschus-Steinbrech&lt;br /&gt;
| Taxon_WissName   = Saxifraga moschata&lt;br /&gt;
| Taxon_Rang       = Art&lt;br /&gt;
| Taxon_Autor      = [[Franz Xaver Freiherr von Wulfen|Wulfen]]&lt;br /&gt;
| Taxon2_Name      = Steinbrech&lt;br /&gt;
| Taxon2_WissName  = Saxifraga&lt;br /&gt;
| Taxon2_Rang      = Gattung&lt;br /&gt;
| Taxon3_Name      = Steinbrechgewächse&lt;br /&gt;
| Taxon3_WissName  = Saxifragaceae&lt;br /&gt;
| Taxon3_Rang      = Familie&lt;br /&gt;
| Taxon4_Name      = Steinbrechartige&lt;br /&gt;
| Taxon4_WissName  = Saxifragales&lt;br /&gt;
| Taxon4_Rang      = Ordnung&lt;br /&gt;
| Taxon5_Name      = Kerneudikotyledonen&lt;br /&gt;
| Taxon5_Rang      = ohne&lt;br /&gt;
| Taxon6_Name      = Eudikotyledonen&lt;br /&gt;
| Taxon6_Rang      = ohne&lt;br /&gt;
| Bild             = Saxifraga moschata 3-T6.jpg&lt;br /&gt;
| Bildbeschreibung = Moschus-Steinbrech (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039;)&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Datei:Saxifraga moschata illustration.jpg|mini|Moschus-Steinbrech, Illustration]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Saxifraga moschata.jpg|mini|Moschus-Steinbrech (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039;) in Oberösterreich]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Saxifraga exarata ssp moschata (Pyrenees).jpg|mini|Moschus-Steinbrech (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039;) in den Pyrenäen]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Saxifraga moschata T69.jpg|mini|Blüten des Moschus-Steinbrechs in der [[Tatra (Gebirge)|Tatra]]]]&lt;br /&gt;
Der &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Moschus-Steinbrech&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039;, auch &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039; ssp. &amp;#039;&amp;#039;moschata&amp;#039;&amp;#039;) ist eine [[Art (Biologie)|Pflanzenart]] der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] [[Steinbrech]] (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga&amp;#039;&amp;#039;) innerhalb der Familie der [[Steinbrechgewächse]] (Saxifragaceae). Das [[Epitheton|Artepitheton]] &amp;#039;&amp;#039;moschata&amp;#039;&amp;#039; bezieht sich auf den harzigen (moschusartigen) Geruch der Pflanze.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Beschreibung ==&lt;br /&gt;
=== Vegetative Merkmale ===&lt;br /&gt;
Die [[Mehrjährige Pflanze|mehrjährige]]  [[krautige Pflanze]] wächst in dichten Polstern und wird etwa 3 bis 10 Zentimeter hoch. Sie duftet stark nach Harz. Die [[Blatt (Pflanze)|Laubblätter]] sind meist dreispaltig, seltener ungeteilt und linealisch und im Unterschied zum [[Furchen-Steinbrech]] (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039;) oberseits nicht oder nur undeutlich gefurcht. Die dreispaltigen Grundblätter sind länglich-keilförmig und am Vorderrand dreizähnig oder dreispaltig mit stumpfen, vorwärts gerichteten, selten spreizenden Abschnitten. Sie sind 3 bis 15 Millimeter lang.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;  Die nur 2 bis 5 Stängelblätter sind ungeteilt oder zwei- bis dreispaltig.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Generative Merkmale ===&lt;br /&gt;
Die Blütezeit ist Juli bis August. Jeder Blütenstand besteht nur aus ein bis fünf [[Blüte]]n. Die 5 Kelchblätter sind länglich eiförmig, stumpf und etwa 2 Millimeter lang.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt; Die fünf [[Kronblatt|Kronblätter]] sind schmal eiförmig, etwa so breit wie die [[Kelchblatt|Kelchblätter]] und drei bis vier Millimeter lang. Ihre Farbe ist creme bis gelbgrünlich oder trübrot. Darin unterscheidet sich der Moschus-Steinbrech auch vom [[Furchen-Steinbrech]], dessen weiße oder gelbliche Kronblätter etwa doppelt so breit wie die Kelchblätter sind. Die Kronblätter des Moschus-Steinbrechs sind ein- bis zweimal länger als die Kelchblätter. Die Staubblätter sind so lang wie die Kelchzipfel oder wenig länger.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;  Der Fruchtknoten ist unterständig.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt; Die Fruchtkapsel ist rundlich eiförmig.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt; Die Samen sind eiförmig, 0,5 Millimeter lang, gekielt, fein papillös und goldbraun.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Von dieser Art kennt man die Chromosomenzahlen 2n = 22, 24, 26, 28, 32, 34, 36, 44 oder 52.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Oberdorfer2001&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Vorkommen ==&lt;br /&gt;
Der Moschus-Steinbrech wächst in Felsrasen, auf ruhendem Schutt und in Schneeböden ([[Schneetälchen]]) zwischen 1.200 und 4.000 Meter (etwa am [[Finsteraarhorn]]) Höhe. Er bevorzugt kalkhaltiges Gestein, ist aber nicht an Kalk gebunden. Er gedeiht auf mäßig frischen, neutralen bis milden, humosen, mehr oder weniger feinerdearmen Stein- oder Felsböden. Er kommt hauptsächlich vor in Gesellschaften des Verbands Seslerion, auch im Elynetum und in Gesellschaften der Ordnung Potentilletalia caulescentis.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Oberdorfer2001&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Das Verbreitungsgebiet umfasst die Gebirge des südlichen und mittleren Europa von den [[Pyrenäen]] bis zum [[Balkangebirge|Balkan]], den [[Karpaten]] und bis zum [[Kaukasus]]. In den [[Allgäuer Alpen]] steigt er von 1800 Metern bis zu 2600 Metern Meereshöhe auf.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dörr und Lippert&amp;quot; /&amp;gt; Im Gebiet der [[Zugspitze]] erreicht er 2760 Meter, in Graubünden 3200 Meter, im [[Ötztal]] 3460 Meter und am [[Finsteraarhorn]] 4000 Meter.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Art ist in Deutschland durch die [[BArtSchV]] besonders geschützt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Schmeil und Fitschen2024&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die ökologischen [[Zeigerwerte]] nach [[Elias Landolt (Botaniker)|Landolt]] [[et al.]] 2010 sind in der [[Schweiz]] für &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;moschata&amp;#039;&amp;#039;: Feuchtezahl F = 3 (mäßig feucht), Lichtzahl L = 5 (sehr hell), Reaktionszahl R = 4 (neutral bis basisch), Temperaturzahl T = 1 (alpin und nival), Nährstoffzahl N = 1 (sehr nährstoffarm), Kontinentalitätszahl K = 4 (subkontinental).&amp;lt;ref name=&amp;quot;InfoFlora&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Systematik und Taxonomie ==&lt;br /&gt;
Die sehr variable Art wurde auch unter dem wissenschaftlichen Name &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;moschata&amp;#039;&amp;#039; als eine Unterart des [[Furchen-Steinbrech]]s (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039;) eingestuft. Diese Auffassung hat sich bisher nicht durchgesetzt. Ihr liegt auch keine gründliche taxonomische Neubearbeitung dieser Verwandtschaftsgruppe zugrunde, sondern in erster Linie die Tatsache, dass diese Pflanzen oft schwierig zu unterscheiden sind und miteinander häufig Hybriden bilden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Folgende Sippen, die von manchen Autoren zu &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039; gestellt werden, können aber auch zu &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; gerechnet werden&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;:&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;allionii&amp;#039;&amp;#039; {{Person|(Gaudin) Pignatti}}: Sie kommt in Italien vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;basaltica&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Br.-Bl.}}, kommt nur im Riesengebirge vor.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;carniolica&amp;#039;&amp;#039; {{Person|(Huter) T.Wraber}}, kommt nur in Italien und Slowenien vor. Auf den Gipfeln der [[Karawanken]] kommt er bis 2100 Meter Meereshöhe vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;dominii&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Soó}}: Sie kommt in Polen vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;fastigiata&amp;#039;&amp;#039; {{Person|(Luizet) P. Fourn.}}, kommt nur in den Pyrenäen vor.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;kotulae&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Pawłowska}}: Sie kommt in Polen vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;linifolia&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Braun-Blanq.}}: Sie kommt in Deutschland vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;pseudoexarata&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Braun-Blanq.}}: Bei dieser Unterart haben die grundständigen Blätter hervortretende Nerven. Sie kommt in Mitteleuropa in der Schweiz, in Vorarlberg, Tirol und in Südtirol vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Schmeil und Fitschen2024&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der Moschus-Steinbrech wurde 1781 von [[Franz Xaver von Wulfen]] in [[Nikolaus Joseph von Jacquin]]: &amp;#039;&amp;#039;Miscellanea austriaca ad botanicam, chemiam et historiam naturalem spectantia&amp;#039;&amp;#039;, Band 2, S. 128, tab. 21 fig. 2 als &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; erstbeschrieben.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt; Synonyme von &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Wulfen}} sind &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga exarata&amp;#039;&amp;#039; subsp. &amp;#039;&amp;#039;moschata&amp;#039;&amp;#039; {{Person|(Wulfen) Cavill.}} und &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga planifolia&amp;#039;&amp;#039; {{Person|Lapeyr.}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* Xaver Finkenzeller: &amp;#039;&amp;#039;Alpenblumen&amp;#039;&amp;#039;, ISBN 3-576-11482-3.&lt;br /&gt;
* Wolfgang Adler, Karl Oswald, Raimund Fischer: &amp;#039;&amp;#039;Exkursionsflora von Österreich.&amp;#039;&amp;#039; Hrsg.: [[Manfred Adalbert Fischer|Manfred A. Fischer]]. Ulmer, Stuttgart/Wien 1994, ISBN 3-8001-3461-6.&lt;br /&gt;
* Klaus Kaplan in [[Gustav Hegi]]: &amp;#039;&amp;#039;Illustrierte Flora von Mitteleuropa&amp;#039;&amp;#039;. 3. Auflage Band IV, Teil 2 A, Seite 208–209. Blackwell-Wissenschaftsverlag Berlin  1995.  ISBN 3-8263-3016-1.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Oberdorfer2001&amp;quot;&amp;gt; {{BibISBN|3800131315|Seite=490}} &amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dörr und Lippert&amp;quot;&amp;gt;Erhard Dörr, [[Wolfgang Lippert (Botaniker)|Wolfgang Lippert]]: &amp;#039;&amp;#039;Flora des Allgäus und seiner Umgebung.&amp;#039;&amp;#039; Band 1, IHW, Eching 2001, ISBN 3-930167-50-6, S. 655.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;InfoFlora&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{InfoFlora|ID=1041710|WissName=Saxifraga exarata subsp. moschata (Wulfen) Cavill.|Abruf=2022-05-31}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;HegiHuber1961&amp;quot;&amp;gt;Gustav Hegi, Herbert Huber: &amp;#039;&amp;#039;Familie Saxifragaceae&amp;#039;&amp;#039;. In [[Gustav Hegi]]: &amp;#039;&amp;#039;Illustrierte Flora von Mitteleuropa&amp;#039;&amp;#039;. 2. Auflage, Band IV, Teil 2, Seite 200–203. Verlag Carl Hanser, München 1961.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Euro+Med&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Karol Marhold (2011+): &amp;#039;&amp;#039;Saxifragaceae&amp;#039;&amp;#039;: [https://www.europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/45e803c6-67ba-4df8-a4d1-4f52840bddf8 Datenblatt &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.&amp;#039;&amp;#039;]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Schmeil und Fitschen2024&amp;quot;&amp;gt;Michael Koltzenburg: &amp;#039;&amp;#039;Saxifraga.&amp;#039;&amp;#039; In: Schmeil-Fitschen: Die Flora Deutschlands und angrenzender Länder. 98. Auflage. Verlag Quelle &amp;amp; Meyer, Wiebelsheim 2024. ISBN 978-3-494-01943-7. S. 356.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commons|Saxifraga moschata|Moschus-Steinbrech (&amp;#039;&amp;#039;Saxifraga moschata&amp;#039;&amp;#039;)}}&lt;br /&gt;
* {{FloraWeb|5296}}&lt;br /&gt;
* {{BiolFlor|3098}}&lt;br /&gt;
* {{BIB|5296}}&lt;br /&gt;
* Thomas Meyer: [http://www.blumeninschwaben.de/Zweikeimblaettrige/Steinbrechgewaechse/exarata.htm#Moschus-%20Steinbrech  Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei &amp;#039;&amp;#039;Flora-de: Flora von Deutschland&amp;#039;&amp;#039; (alter Name der Webseite: &amp;#039;&amp;#039;Blumen in Schwaben&amp;#039;&amp;#039;)]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Steinbrech]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Alpenflora]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Seysi</name></author>
	</entry>
</feed>