<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Geheimrunen</id>
	<title>Geheimrunen - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Geheimrunen"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Geheimrunen&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-04T07:15:46Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Geheimrunen&amp;diff=2762052&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;SchlurcherBot: Bot: http → https</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Geheimrunen&amp;diff=2762052&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-27T15:41:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Bot: http → https&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Datei:Zweigrune.svg|mini|hochkant=0.5|Zweigrune (2&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;4)]]&lt;br /&gt;
Als &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Geheimrunen&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Norwegische Sprache|norwegisch]]: &amp;#039;&amp;#039;Lønnruner&amp;#039;&amp;#039;)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Hauge&amp;quot;&amp;gt;[https://www.arild-hauge.com/esecreter.htm arild-hauge.com]&amp;lt;/ref&amp;gt; werden die Zeichen [[monoalphabetische Substitution|monoalphabetischer]] [[Verschlüsselungsverfahren]] bei [[Runen]]inschriften bezeichnet, die auf einem [[Koordinatensystem]] ([[Polybios-Matrix]]) basieren.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Düwel&amp;quot;&amp;gt;Klaus Düwel: &amp;#039;&amp;#039;Geheimrunen.&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Prinzip und Darstellung ähneln der [[Inselkelten|inselkeltischen]] [[Ogham]]-Schrift.&lt;br /&gt;
Sinn und Zweck dieser [[Kryptografie|kryptografischen]] Methode sind nicht bekannt, neben der bloßen Geheimhaltung werden jedoch [[kult]]ische Motive vermutet. &lt;br /&gt;
{{TOC limit|2}}&amp;lt;!--Dokumentation siehe [[Vorlage:TOC limit]]--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Prinzip ==&lt;br /&gt;
Die Runenreihe des [[Futhark]] lässt sich in drei Gruppen zu je acht Runen unterteilen. Diese Gruppen werden im jüngeren Futhark &amp;#039;&amp;#039;ætt&amp;#039;&amp;#039; (Pl. &amp;#039;&amp;#039;ættir&amp;#039;&amp;#039;: „Geschlecht“, „Familie“) genannt. Somit kann jedes Zeichen des [[Klartext (Kryptographie)|Klartextes]] eindeutig durch ein Koordinatenpaar beschrieben werden, wobei die erste Koordinate das &amp;#039;&amp;#039;ætt&amp;#039;&amp;#039; angibt und die zweite die Position der Rune in der jeweiligen Gruppe. Um eine weitere Verschlüsselungsebene zu erreichen, wurde die Zählreihenfolge der &amp;#039;&amp;#039;ættir&amp;#039;&amp;#039; häufig umgekehrt (siehe Tabelle). Geheimrunen sind authentisch nur für das jüngere Futhark belegt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Düwel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eine Geheimrune mit dem Lautwert &amp;#039;&amp;#039;k&amp;#039;&amp;#039; bestünde somit – beispielsweise – aus einem Stab, von dem nach links drei (für das dritte &amp;#039;&amp;#039;ætt&amp;#039;&amp;#039;) und nach rechts sechs Zweige abgehen (für den sechsten Platz im &amp;#039;&amp;#039;ætt&amp;#039;&amp;#039;).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable centered&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+Platzziffern der Runen im jüngeren (links) und älteren (rechts) Futhark&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;3&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;f&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;u&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;þ&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;á&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;r&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;k&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| [[Fehu Aett|Freys ætt]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Fehu|f]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Uruz|u]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Thurisaz|þ]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Ansuz|a]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Raidho|r]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Kenaz|k]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Gebo|g]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Wunjo|w]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;1&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;2&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;h&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;n&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;i&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;a&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;s&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| [[Hagal Aett|Hagals ætt]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Hagalaz|h]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Naudiz|n]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Isa (Rune)|i]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Jera|j]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Ihwa|ï]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Perthro|p]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Elhaz|ʀ]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Sowilo|s]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;2&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;1&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;t&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;b&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;m&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;l&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;ʀ&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| [[Tiwaz Aett|Týs ætt]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Tiwaz|t]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Berkano|b]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Ehwaz|e]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Mannaz|m]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Laguz|l]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Ingwaz|ŋ]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Dagaz|d]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;[[Othala|o]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;3&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;1&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;2&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;3&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;4&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;5&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;6&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;1&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;2&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;3&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;4&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;5&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;6&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;7&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;8&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Darstellung ==&lt;br /&gt;
[[Datei:Rökstenen (Ög 136) vänster smalsida 3979.jpg|mini|hochkant=0.5|Zwei Darstellungsformen nebeneinander auf dem &amp;#039;&amp;#039;[[Runenstein von Rök|Stein von Rök]]&amp;#039;&amp;#039;]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Geheimrune.svg|miniatur|hochkant=0.5|Mittelalterliche Fratzenrune (2&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;5)]]&lt;br /&gt;
Eine Vielzahl von Möglichkeiten, die entsprechenden Koordinaten grafisch darzustellen, wurden überliefert, die sich jedoch auf zwei Grundarten zurückführen lassen. Diese werden im wohl fälschlich [[Hrabanus Maurus]] zugeschriebenen [[Isruna-Traktat]] beschrieben, das im 9. bis 11.&amp;amp;nbsp;Jahrhundert entstand.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== „Iisruna“ ===&lt;br /&gt;
Die erste Variante besteht in der Wiederholung zweier verschiedener einzelner (also unverbundener) Runen oder runenähnlicher Symbole, wobei deren Zahl der jeweiligen Koordinate entspricht.&lt;br /&gt;
Ein Beispiel für eine solche Inschrift findet sich auf dem sogenannten &amp;#039;&amp;#039;Rotbrunna-Stein&amp;#039;&amp;#039; (U 1165):&amp;lt;ref group=&amp;quot;Anm.&amp;quot;&amp;gt;[https://www.arild-hauge.com/raa-se/U-1165-Rotbrunna.htm Abbildung]&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div style=&amp;quot;text-align: center;&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:1.5em&amp;quot;&amp;gt;ᛁᛁᛌᛌᛌᛌᛁᛁᛌᛌᛌᛁᛁᛁᛌᛌᛌᛌᛌᛁᛁᛌᛌᛌᛁᛁᛁᛌᛌᛌᛌᛌᛌᛁᛁᛁᛌᛌᛌᛌᛌ&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
(2&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;4) (2&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;3) (3&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;5) (2&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;3) (3&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;6) (3&amp;lt;nowiki&amp;gt;|&amp;lt;/nowiki&amp;gt;5)&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;airikr&amp;#039;&amp;#039; (Erik)&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Das Isruna-Traktat bezeichnet dieses Verfahren als &amp;#039;&amp;#039;iisruna&amp;#039;&amp;#039;, wobei es sich wohl um einen fiktiven Namen handelt, abgeleitet aus der Verwendung von dem lateinischen Buchstaben [[i]] ähnelnden Zeichen; es sind also nicht etwa „Eisrunen“ gemeint.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Zitat&lt;br /&gt;
 |Text=Iisruna dicuntur quae i littera per totum scribuntur, ita ut quotus uersus sit primum breuioribus i, quea autem littera sit in uersu longioribus I scribatur, ita ut nomen corui scribatur his litteris ita i. IIIIII. iii. IIIIIIII. i. IIIII. i. II. ii. III.&lt;br /&gt;
 |Sprache=la&lt;br /&gt;
 |Übersetzung=Iisrunen werden diejenigen genannt, welche ausschließlich mit dem Buchstaben i geschrieben werden, so dass die Angabe der Zeile zuerst mit kürzeren i, die Angabe des Buchstaben in der Zeile aber mit längeren i geschrieben würde, sodass das Wort &amp;#039;&amp;#039;corui&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref group=&amp;quot;Anm.&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;corvi&amp;#039;&amp;#039;, [[Latein|lat.]]: [[Raben und Krähen|Raben]] (Pl.); älteres Futhark ohne Vertauschung&amp;lt;/ref&amp;gt; mit diesen Zeichen so geschrieben würde: …}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Zweigrunen ===&lt;br /&gt;
Eine weitere Möglichkeit sind sogenannte „Zweigrunen“ ([[Englische Sprache|englisch]]: &amp;#039;&amp;#039;tree runes&amp;#039;&amp;#039;), bei denen zwei zusammengehörige Koordinaten an einem gemeinsamen Stab dargestellt werden. Zweigrunen tauchen in unterschiedlichen Variationen auf: Auf dem [[Runenstein von Rök|Stein von Rök]] beispielsweise jeweils zwei zu einem Kreuz zusammengefasste Zweigrunen, die im Uhrzeigersinn zu lesen sind. Das &amp;#039;&amp;#039;Isruna-Traktat&amp;#039;&amp;#039; bezeichnet diese Methode als &amp;#039;&amp;#039;hahalruna&amp;#039;&amp;#039;, möglicherweise mit dem [[Althochdeutsche Sprache|althochdeutschen]] Wortursprung &amp;#039;&amp;#039;hahal(a)&amp;#039;&amp;#039;: „Kesselhaken“.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Zitat&lt;br /&gt;
 |Text=Hahalruna dicuntur istae, quae in sinistra parte quotus uersus sit ostendunt, et in dextera quota littera ipsius uersus sit&lt;br /&gt;
 |Sprache=la&lt;br /&gt;
 |Übersetzung=Hahalrunen werden jene genannt, die auf der linken Seite die Zeile anzeigen und auf der rechten, um den wievielten Buchstabe dieser Zeile es sich handelt.}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Mittelalter ===&lt;br /&gt;
Aus dem [[Mittelalter]] stammen kunstvollere Varianten dieser Methode, bei denen beispielsweise Fische, Strichmännchen mit unter den Armen hängenden Zweigen oder stilisierte bärtige Gesichter als  „Äste“ dienen.&amp;lt;ref group=&amp;quot;Anm.&amp;quot;&amp;gt;[https://www.arild-hauge.com/arild-hauge/bergen-head.jpg Abbildung]&amp;lt;/ref&amp;gt; Letztere  werden auch als „Fratzenrunen“ (&amp;#039;&amp;#039;sjónrúnar&amp;#039;&amp;#039;) bezeichnet.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Motivation ==&lt;br /&gt;
Die Gründe für eine [[Chiffrierung]] von Textstellen mittels Geheimrunen sind unklar, zumal der Inhalt der verschlüsselten Texte in der Regel eher unbedeutend ist.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Düwel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Neben der Geheimhaltung als offensichtlichem Grund könnten unter anderem auch eine Verstärkung der [[Runenmagie|magischen Wirkung]] oder {{&amp;quot;|besondere Weihe|Autor=Klaus Düwel}} eine Rolle gespielt haben.&lt;br /&gt;
Vielleicht dienten Geheimrunen auch nur der Zurschaustellung von besonderen Kenntnissen des Runenschreibers oder schlicht dekorativen Zwecken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weitere Methoden ==&lt;br /&gt;
Im weiteren Sinne können auch andere Methoden runischer Kryptografie als &amp;#039;&amp;#039;Geheimrunen&amp;#039;&amp;#039; bezeichnet werden, beispielsweise Abkürzungen und [[Begriffsrune]]n, [[Runen#Schreibrichtung und Besonderheiten: Wende-, Sturz-, Binde- und stablose Runen|Binderunen]] (&amp;#039;&amp;#039;samstavsruner&amp;#039;&amp;#039;), Umstellungen (&amp;#039;&amp;#039;lua&amp;#039;&amp;#039; für &amp;#039;&amp;#039;[[Alu (Epigraphik)|alu]]&amp;#039;&amp;#039;), [[Caesar-Verschlüsselung|Verschiebungsschlüssel]] oder [[Vokal]]-Auslassungen.&lt;br /&gt;
Auf dem &amp;#039;&amp;#039;Stein von Rök&amp;#039;&amp;#039; wurden bei einem Abschnitt anstatt des zur Zeit seiner Entstehung gebräuchlichen jüngeren Futhark die Zeichen der älteren Runenreihe verwendet.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Griffelrunen ===&lt;br /&gt;
In vielen frühmittelalterlichen Pergamenten aus [[Klosterbibliothek]]en findet man in letzter Zeit althochdeutsche [[Glossierung]]en, die als Griffelrunen ausgeführt wurden. Die Runen werden mit einem [[Griffel]] so in das Pergament gedrückt, dass sie kaum sichtbar und nur bei starkem Schlagschatten erkennbar werden. Zudem sind sie zusätzlich oft kryptografiert ausgeführt. Zahlreiche Beispiele wurden auf Pergamenten aus St. Gallen und München gefunden.&amp;lt;ref&amp;gt;Andreas Nievergelt: &amp;#039;&amp;#039;Althochdeutsch in Runenschrift. Geheimschriftliche volkssprachige Griffelglossen.&amp;#039;&amp;#039; (= Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur, Beiheft 11). Hirzel, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-7776-1671-1.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Siehe auch ==&lt;br /&gt;
* [[Runologie]]&lt;br /&gt;
* [[Runenstein]]&lt;br /&gt;
* [[Epigraphik]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* [[Klaus Düwel]]: &amp;#039;&amp;#039;Geheimrunen.&amp;#039;&amp;#039; in: &amp;#039;&amp;#039;Reallexikon der Germanischen Altertumskunde.&amp;#039;&amp;#039; Band 10, S.&amp;amp;nbsp;565&amp;amp;thinsp;ff. ([http://books.google.de/books?id=mjnpsC6Lq4QC&amp;amp;pg=PA565#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat] in der Google Buchsuche)&lt;br /&gt;
* Andreas Nievergelt: &amp;#039;&amp;#039;Althochdeutsch in Runenschrift. Geheimschriftliche volkssprachige Griffelglossen.&amp;#039;&amp;#039; (= Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur, Beiheft 11). Hirzel, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-7776-1671-1 ([https://www.koeblergerhard.de/ZRG128Internetrezensionen2011/NievergeltAndreas-AlthochdeutschinRunenschrift.htm Besprechung]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Wiktionary|Geheimrune}}&lt;br /&gt;
* [https://www.arild-hauge.com/esecreter.htm Artikel mit zahlreichen Beispielen] auf arild-hauge.com (englisch)&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20140823233307/http://www.runemal.org/rune-segrete Rune Segrete] auf runemal.org (italienisch)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Anmerkungen ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references group=&amp;quot;Anm.&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Epigraphik]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Runenschrift]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Geheimschrift]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;SchlurcherBot</name></author>
	</entry>
</feed>