<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Franz_Xaver_Bronner</id>
	<title>Franz Xaver Bronner - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Franz_Xaver_Bronner"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Franz_Xaver_Bronner&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-04T16:08:43Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Franz_Xaver_Bronner&amp;diff=830077&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Ditschie-wiki: /* Literatur */ Hinweis zugefügt und verlinkt</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Franz_Xaver_Bronner&amp;diff=830077&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-05-27T03:20:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Literatur: &lt;/span&gt; Hinweis zugefügt und verlinkt&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;!-- schweizbezogen --&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Datei:Christen 1809 1819 Xaver Bronner.JPG|mini|hochkant|Joseph Maria Christen:&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Franz Xaver Bronner.]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Gal sp 428a frontispiz titelblatt.jpeg|mini|hochkant|Erster Band der Autobiografie]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Franz Xaver Bronner&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (* [[23. Dezember]] [[1758]] in [[Höchstädt an der Donau]]; † [[12. August]] [[1850]] in [[Aarau]]) war ein Schweizer [[Dichter]], [[Publizist]] und [[Archivar]] [[Kurfürstentum Bayern|bayerischer]] Herkunft.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Biografie ==&lt;br /&gt;
Der Sohn eines Ziegelbrenners trat 1776 in das [[Benediktiner]]kloster [[Donauwörth]] ein, wo er mit der [[Katholische Aufklärung|katholischen Aufklärung]] vertraut wurde. 1782 trat er dem [[Illuminatenorden]] bei, 1783 empfing er die Priesterweihe. 1785 floh der [[Vordenker der Aufklärung|Aufklärer]] aus dem Kloster nach [[Zürich]], wo er mit dem Kreis um [[Salomon Gessner]] Bekanntschaft schloss. 1786–1793 hielt er sich in [[Augsburg]], danach wieder in Zürich auf. In den Jahren 1794–1798 war er Redaktor der &amp;#039;&amp;#039;[[Neue Zürcher Zeitung|Zürcher Zeitung]],&amp;#039;&amp;#039; 1798 wurde er Sekretär des Regierungsstatthalters des Kantons Zürich, [[Johann Kaspar Pfenninger]]. 1798–1801 war er [[Kanzlei]]chef des [[Helvetische Republik|helvetischen]] Ministers für {{&amp;quot; |Wissenschaften, Künste, Gebäude und Strassen}}, [[Philipp Albert Stapfer]]. 1799 gab er das &amp;#039;&amp;#039;Helvetische Tagblatt,&amp;#039;&amp;#039; 1799–1800 den &amp;#039;&amp;#039;Freyheitsfreund&amp;#039;&amp;#039; heraus. 1804–1810 und 1817–1827 war er Lehrer an der [[Alte Kantonsschule Aarau|Kantonsschule Aarau]]; in der Zwischenzeit bekleidete er eine Professur für Physik an der [[Staatliche Universität Kasan|Universität Kasan]] in [[Russisches Kaiserreich|Russland]]. 1820 [[Konversion (Religion)|konvertierte]] er zum [[Protestantismus]] und erwarb das [[Bürgerrecht]] von [[Schmiedrued]]. Mit bereits 62 Jahren heiratete er die [[Schulmeister]]stochter Johanna Erismann. Ab 1827 war er [[Aargauer Kantonsbibliothek|Kantonsbibliothekar]], ab 1829 [[Staatsarchiv Aargau|Staatsarchivar]] in Aarau. Noch als 85-Jähriger veröffentlichte er mit &amp;#039;&amp;#039;Der Canton Aargau, historisch, geographisch, statistisch geschildert&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref&amp;gt;2 Bände, Huber und Compagnie, St.&amp;amp;nbsp;Gallen/Bern 1844 (1: {{Digitalisat|https://www.e-rara.ch/zut/content/zoom/8623841}}; 2: {{Digitalisat|https://www.e-rara.ch/zut/content/zoom/8624380}}).&amp;lt;/ref&amp;gt; eine {{&amp;quot; |minutiöse, kenntnisreiche und verblüffend vielseitige  Beschreibung seiner späten Wahlheimat}}.&amp;lt;ref&amp;gt;Heinz Vogelsang: &amp;#039;&amp;#039;Bronner, Franz Xaver.&amp;#039;&amp;#039; in: &amp;#039;&amp;#039;Biographisches Lexikon des Aargaus 1803–1957,&amp;#039;&amp;#039; Sauerländer &amp;amp; Co., Aarau 1958, S. 106.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Am 12. August 1850 starb Bronner im Alter von 91 Jahren.&lt;br /&gt;
Der [[Nachlass]] von Franz Xaver Bronner befindet sich im [[Staatsarchiv Aargau]]. Von 1821 bis 1824 war er Präsident der [[Aargauische Naturforschende Gesellschaft|Aargauischen Naturforschenden Gesellschaft]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* {{HLS|11616|Bronner, Franz Xaver|Autor=Ruedi Graf}}&lt;br /&gt;
* Hans Radspieler: Franz Xaver Bronner: Leben und Werk 1794-1850. In: Argovia 77-78 (1965). [[doi:10.5169/seals-68796]], S. 5–200.&lt;br /&gt;
* Hans Radspieler: &amp;#039;&amp;#039;Die Ausweisung Franz Xaver Bronners aus dem Kanton Zürich: eine Episode aus der Zeit der Helvetik&amp;#039;&amp;#039;. In: &amp;#039;&amp;#039;Zürcher Taschenbuch&amp;#039;&amp;#039;, Band 88. 1968. S. 63–79 ([https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=zut-001%3A1968%3A88#76 Digitalisat]).&lt;br /&gt;
* {{NDB|2|635|635|Bronner, Franz Xaver|Alfred Zäch|118674315}}&lt;br /&gt;
* {{ADB|3|361|361|Bronner, Franz Xaver|[[Anton von Steichele]]|ADB:Bronner, Franz Xaver}}&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;[https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=anb-001:1929:3#12 Franz Xaver Bronner]&amp;#039;&amp;#039;. In: &amp;#039;&amp;#039;Aarauer Neujahrsblätter&amp;#039;&amp;#039;, Band 3 (1929).&lt;br /&gt;
* Hans Radspieler: &amp;#039;&amp;#039;[https://www.geschichte-bayerns.de/files/repo/kbl-ifv/bjv/bjv-014-1963/parts/bjv1963-107_Radspieler.pdf Volkskundliches bei Franz Xaver Bronner. Ein Beitrag zur Volkskunde der Aufklärungszeit]&amp;#039;&amp;#039;. In: Bayerisches Jahrbuch für Volkskunde 1963, S. 107–122.&lt;br /&gt;
* Theodor Elsasser: &amp;#039;&amp;#039;Zur neuen Bronnerstube im [[Schlössli Aarau|Stadtmuseum]]&amp;#039;&amp;#039;. In: &amp;#039;&amp;#039;Aarauer Neujahrsblätter&amp;#039;&amp;#039;, Band 42. 1968. S. 54–58 ([https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=anb-001%3A1968%3A42#70 Digitalisat]).&lt;br /&gt;
* Charles Tschopp: &amp;#039;&amp;#039;Franz Xaver Bronner: der Kanton Aargau&amp;#039;&amp;#039;. In: &amp;#039;&amp;#039;Aarauer Neujahrsblätter&amp;#039;&amp;#039;, Band 44. 1970. S. 11–48 ([https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=anb-001%3A1970%3A44#17 Digitalisat]).&lt;br /&gt;
* Charles Tschopp: &amp;#039;&amp;#039;Franz Xaver Bronner: der Kanton Aargau&amp;#039;&amp;#039; (Fortsetzung). In: &amp;#039;&amp;#039;Aarauer Neujahrsblätter&amp;#039;&amp;#039;, Band 45. 1971. S. 39–73 ([https://www.e-periodica.ch/digbib/view?pid=anb-001%3A1971%3A45#50 Digitalisat]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat}}&lt;br /&gt;
{{Wikisource}}&lt;br /&gt;
* {{Helveticat-GND|gnd=118674315}}&lt;br /&gt;
* {{DNB-Portal|118674315}}&lt;br /&gt;
* {{PGDA|80}}&lt;br /&gt;
* [https://www.literaturportal-bayern.de/autorenlexikon?task=lpbauthor.default&amp;amp;pnd=118674315 Franz Xaver Bronner im Literaturportal Bayern]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=p|GND=118674315|LCCN=nr98022004|VIAF=77109815}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{SORTIERUNG:Bronner, Franz Xaver}}&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Aufklärer]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Illuminat]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Person (Aarau)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Person (Helvetik)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Herausgeber]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Publizist]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Person (Neue Zürcher Zeitung)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Hochschullehrer (Staatliche Universität Kasan)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Schweizer]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Deutscher]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Geboren 1758]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Gestorben 1850]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Mann]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Staatsarchiv Aargau]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Personendaten&lt;br /&gt;
|NAME=Bronner, Franz Xaver&lt;br /&gt;
|ALTERNATIVNAMEN=&lt;br /&gt;
|KURZBESCHREIBUNG=Schweizer Publizist und Archivar&lt;br /&gt;
|GEBURTSDATUM=23. Dezember 1758&lt;br /&gt;
|GEBURTSORT=[[Höchstädt an der Donau]]&lt;br /&gt;
|STERBEDATUM=12. August 1850&lt;br /&gt;
|STERBEORT=[[Aarau]]&lt;br /&gt;
}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Ditschie-wiki</name></author>
	</entry>
</feed>