<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Effenbergerit</id>
	<title>Effenbergerit - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Effenbergerit"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Effenbergerit&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-11T09:20:39Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Effenbergerit&amp;diff=2588006&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;SchlurcherBot: Bot: http → https</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Effenbergerit&amp;diff=2588006&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-04-28T19:25:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Bot: http → https&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox Mineral&lt;br /&gt;
| Mineralname             = Effenbergerit&lt;br /&gt;
| Bild                    = Effenbergerite-160236.jpg&lt;br /&gt;
| Bildbeschreibung        = Effenbergerit aus der „Wessels Mine“ bei [[Hotazel]], [[Kalahari]] Manganfeld, Nordkap, Südafrika ([[:File:Effenbergerite-160234.jpg|Gesamtgröße]] der Probe: 2,2 × 1,8 × 1,2 cm)&lt;br /&gt;
| IMA-Nummer              = 1993-036&amp;lt;ref name=&amp;quot;IMA-Liste&amp;quot;&amp;gt;{{Internetquelle | autor= Malcolm Back, Cristian Biagioni, William D. Birch, Michel Blondieau, Hans-Peter Boja und andere | url= https://cnmnc.units.it/files/IMA_Master_List_(2024-07).pdf | titel= The New IMA List of Minerals – A Work in Progress – Updated: July 2024 | werk= cnmnc.units.it | hrsg= IMA/CNMNC, Marco Pasero | datum= 2024-07 | sprache= en | abruf= 2024-08-13 | format= PDF; 3,6&amp;amp;nbsp;MB}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| IMA-Symbol              = Efb&amp;lt;ref name=&amp;quot;Warr&amp;quot;&amp;gt;{{Literatur | Autor= Laurence N. Warr | Titel= IMA–CNMNC approved mineral symbols | Sammelwerk= [[Mineralogical Magazine]] | Band= 85 | Datum= 2021 | Sprache= en | Seiten= 291–320 | DOI= 10.1180/mgm.2021.43 | Online= [https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/62311F45ED37831D78603C6E6B25EE0A/S0026461X21000438a.pdf/imacnmnc-approved-mineral-symbols.pdf cambridge.org] | Format= PDF | KBytes= 320 | Abruf= 2023-01-05}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Andere_Namen            = &lt;br /&gt;
| Ähnliche_Minerale       = &lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- Allgemeines und Klassifikation --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Chemismus               = BaCu[Si&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt;O&amp;lt;sub&amp;gt;10&amp;lt;/sub&amp;gt;]&amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Mineralklasse           = Silikate und Germanate&lt;br /&gt;
| Kurzform_Strunz_8       = &lt;br /&gt;
| Kurzform_Lapis          = VIII/H.02-030&lt;br /&gt;
| Kurzform_Strunz_9       = 9.EA.05&lt;br /&gt;
| Kurzform_Dana           = 71.02.03.03&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- Kristallographie --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Kristallsystem          = tetragonal&lt;br /&gt;
| Kristallklasse          = {{Kristallklasse|4/m2/m2/m}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webmineral&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Raumgruppe              = {{Raumgruppe|P4/ncc|kurz}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Raumgruppen-Nr          = &lt;br /&gt;
| Gitterparameter_a       = 7,44&lt;br /&gt;
| Gitterparameter_b       = &lt;br /&gt;
| Gitterparameter_c       = 16,13&lt;br /&gt;
| Gitterparameter_alpha   = &lt;br /&gt;
| Gitterparameter_beta    = &lt;br /&gt;
| Gitterparameter_gamma   = &lt;br /&gt;
| Formeleinheiten         = 4&lt;br /&gt;
| Ref_Gitterparameter     = &amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| häufige_Kristallflächen = {001}, gelegentlich auch {100}, {1l0} und {102}&amp;lt;ref name=&amp;quot;Giester&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Zwillingsbildung        = &lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- Physikalische Eigenschaften --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Mohshärte               = 4 bis 5&lt;br /&gt;
| Dichte                  = gemessen: 3,57(2); berechnet: 3,52&amp;lt;ref name=&amp;quot;Giester&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Spaltbarkeit            = vollkommen nach {001}&amp;lt;ref name=&amp;quot;Giester&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Bruch                   = schwach muschelig&lt;br /&gt;
| Farbe                   = blau bis blauviolett&lt;br /&gt;
| Strichfarbe             = hellblau&lt;br /&gt;
| Transparenz             = durchsichtig bis durchscheinend&lt;br /&gt;
| Glanz                   = Fettglanz, Glasglanz&lt;br /&gt;
| Radioaktivität          = &lt;br /&gt;
| Magnetismus             = &lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- Kristalloptik --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n_alpha  = &lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n_beta   = &lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n_gamma  = &lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n_e      = 1,593&amp;lt;ref name=&amp;quot;Mindat&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n_o      = 1,633&amp;lt;ref name=&amp;quot;Mindat&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Brechungsindex_n        = &lt;br /&gt;
| Doppelbrechung          = 0,040&amp;lt;ref name=&amp;quot;Mindat&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Optischer_Charakter     = einachsig negativ&lt;br /&gt;
| Optischer_Achsenwinkel  = &lt;br /&gt;
| Pleochroismus           = Stark:&amp;lt;br&amp;gt;ω = dunkelblau; ε = hellblau bis fast farblos&amp;lt;ref name=&amp;quot;Mindat&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- Weitere Eigenschaften --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| chemisches_Verhalten    = &lt;br /&gt;
| besondere_Kennzeichen   = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Effenbergerit&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ist ein sehr selten vorkommendes [[Mineral]] aus der [[Systematik der Minerale|Mineralklasse]] der „[[Silikate]] und [[Germanate]]“. Es kristallisiert im [[Tetragonales Kristallsystem|tetragonalen Kristallsystem]] mit der Zusammensetzung BaCu[Si&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt;O&amp;lt;sub&amp;gt;10&amp;lt;/sub&amp;gt;]&amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot; /&amp;gt; und ist damit chemisch gesehen ein [[Barium]]-[[Kupfer]]-[[Schichtsilikate|Schichtsilikat]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Effenbergerit ist durchsichtig und entwickelt meist tafelige [[Kristall]]e von wenigen Millimetern Größe und blauer bis blauvioletter Farbe bei hellblauer [[Strichfarbe]]. Unverletzte Kristallflächen weisen meist einen fettähnlichen [[Glanz#Minerale|Glanz]], [[Spaltbarkeit|Spaltflächen]] und [[Bruch (Mineral)|Bruchflächen]] dagegen einen etwas schwächeren Glasglanz auf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Etymologie und Geschichte ==&lt;br /&gt;
Erstmals entdeckt wurde Effenbergerit während einer Exkursion in Südafrika in der „Wessel&amp;#039;s Mine“ (Wessels Mine) bei [[Hotazel]] im Manganfeld der südafrikanischen [[Kalahari]]. Beschrieben wurde das Mineral 1994 durch Giester und Rieck, die es nach der Mineralogin und Geologin [[Herta Silvia Effenberger]] (* 1954) von der [[Universität Wien]] benannten, um ihre Arbeiten auf dem Gebiet der Stereochemie des zweiwertigen Kupfers zu würdigen, die zu zahlreichen Kristallstrukturbestimmungen führte; darunter auch von vielen Mineralen und einiger neuer Mineralarten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Klassifikation ==&lt;br /&gt;
In der veralteten [[Systematik der Minerale nach Strunz (8. Auflage)|8. Auflage der Mineralsystematik nach Strunz]] war der Effenbergerit noch nicht aufgeführt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In der zuletzt 2018 überarbeiteten [[Lapis-Systematik]] nach Stefan Weiß, die formal auf der alten Systematik von [[Karl Hugo Strunz]] in der 8. Auflage basiert, erhielt das Mineral die System- und Mineralnummer &amp;#039;&amp;#039;VIII/H.02-030&amp;#039;&amp;#039;. Dies entspricht der Klasse der „Silikate“ und dort der Abteilung [[Lapis-Systematik#Gruppe VIII/H|„Schichtsilikate“]], wo Effenbergerit zusammen mit [[Bigcreekit]], [[Cuprorivait]], [[Diegogattait]], [[Gillespit]], [[Sanbornit]] und [[Wesselsit]] eine unbenannte Gruppe mit der Systemnummer &amp;#039;&amp;#039;VIII/H.02&amp;#039;&amp;#039; bildet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Lapis&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die von der [[International Mineralogical Association]] (IMA) zuletzt 2009 aktualisierte&amp;lt;ref name=IMA-Liste-2009 /&amp;gt; [[Systematik der Minerale nach Strunz (9. Auflage)|9. Auflage der Strunz’schen Mineralsystematik]] ordnet den Effenbergerit in die Klasse der „Silikate und Germanate“ und dort in die Abteilung „Schichtsilikate (Phyllosilikate)“ ein. Hier ist das Mineral in der Unterabteilung [[Systematik der Minerale nach Strunz (9. Auflage)#Gruppe 9.EA|„Einfache Tetraedernetze mit 4-, 5-, (6-) und 8-gliedrigen Ringen“]] zu finden, wo es zusammen mit Cuprorivait, Gillespit und Wesselsit die „Gillespitgruppe“ mit der Systemnummer &amp;#039;&amp;#039;9.EA.05&amp;#039;&amp;#039; bildet.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In der vorwiegend im englischen Sprachraum gebräuchlichen [[Systematik der Minerale nach Dana]] hat Effenbergerit die System- und Mineralnummer &amp;#039;&amp;#039;71.02.03.03&amp;#039;&amp;#039;. Das entspricht der Klasse der „Silikate“ und dort der Abteilung „Schichtsilikatminerale“. Hier findet er sich innerhalb der Unterabteilung „Schichtsilikate: Schichten von sechsgliedrigen Ringen mit 2:1-Lagen“ in der [[Systematik der Minerale nach Dana/Silikate#Gruppe 71.02.03|„Cuprorivaitgruppe“]], in der auch Cuprorivait, Gillespit und Wesselsit eingeordnet sind.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Kristallstruktur ==&lt;br /&gt;
Effenbergerit kristallisiert tetragonal in der {{Raumgruppe|P4/ncc|lang}} mit den [[Gitterparameter]]n &amp;#039;&amp;#039;a&amp;#039;&amp;#039;&amp;amp;nbsp;=&amp;amp;nbsp;7,44&amp;amp;nbsp;[[Ångström (Einheit)|Å]] und &amp;#039;&amp;#039;c&amp;#039;&amp;#039;&amp;amp;nbsp;=&amp;amp;nbsp;16,13&amp;amp;nbsp;Å sowie 4 [[Formeleinheit]]en pro [[Elementarzelle]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bildung und Fundorte ==&lt;br /&gt;
Effenbergertit fand sich innerhalb von [[Pektolith]]-Äderchen, eingebettet in einer Matrix aus [[Braunit]], [[Sugilith]] und [[Hausmannit]]. Als weitere [[Paragenese|Begleitminerale]] traten gediegen [[Kupfer]], [[Calcit]], [[Quarz]] und [[Klinozoisit]] auf.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Giester&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bisher (Stand: 2018) konnte Effenbergerit nur an seiner [[Typlokalität]] „Wessel&amp;#039;s Mine“ in Südafrika nachgewiesen werden.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Fundorte&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Verwendung ==&lt;br /&gt;
Effenbergerit wurde bereits im [[Chinesisches Altertum|Alten China]] synthetisch hergestellt und ist noch heute als [[Pigment]] „Han-Blau“ bekannt und im Gebrauch.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kremer&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Siehe auch ==&lt;br /&gt;
* [[Liste der Minerale]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* {{Literatur | Autor= G. Giester, B. Rieck | Titel= Effenbergerite, BaCu[Si&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt;O&amp;lt;sub&amp;gt;10&amp;lt;/sub&amp;gt;], a new mineral from the Kalahari Manganese Field, South Africa: description and crystal structure | Sammelwerk= Mineralogical Magazine | Band= 58 | Datum= 1994-12 | Seiten= 663–670 | Online= https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/mm/vol58/MM58_663.pdf | Format= PDF | KBytes= 576 | Abruf= 2018-04-08}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat|Effenbergerite|audio=0|video=0}}&lt;br /&gt;
* [[Mineralienatlas: Effenbergerit]] (Wiki)&lt;br /&gt;
* {{Internetquelle | url= https://rruff.info/effenbergerite/ | titel= Effenbergerite search results | werk= rruff.info | hrsg= Database of Raman spectroscopy, X-ray diffraction and chemistry of minerals (RRUFF) | abruf= 2018-12-27 |abruf-verborgen=1| sprache= en}}&lt;br /&gt;
* {{Internetquelle | url= https://rruff.geo.arizona.edu/AMS/result.php?mineral=Effenbergerite | titel= American-Mineralogist-Crystal-Structure-Database – Effenbergerite | werk= rruff.geo.arizona.edu | abruf= 2018-12-27 |abruf-verborgen=1| sprache= en}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Fundorte&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Fundortliste für Effenbergerit beim [https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralDataShow?mineralid=1003&amp;amp;sections=12 Mineralienatlas] und bei [https://www.mindat.org/min-6911.html#autoanchor18 Mindat]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Giester&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Literatur | Autor= G. Giester, B. Rieck | Titel= Effenbergerite, BaCu[Si&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt;O&amp;lt;sub&amp;gt;10&amp;lt;/sub&amp;gt;], a new mineral from the Kalahari Manganese Field, South Africa: description and crystal structure | Sammelwerk= Mineralogical Magazine | Band= 58 | Datum= 1994-12 | Seiten= 663–670 | Online= https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/mm/vol58/MM58_663.pdf | Format= PDF | KBytes= 576 | Abruf= 2018-04-08}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;IMA-Liste-2009&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Internetquelle | autor= [[Ernest Henry Nickel|Ernest H. Nickel]], Monte C. Nichols | url= http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf | titel= IMA/CNMNC List of Minerals 2009 | werk= cnmnc.units.it | hrsg= IMA/CNMNC | datum= 2009-01 | sprache= en | abruf= 2024-07-30 | format= PDF; 1,9&amp;amp;nbsp;MB | archiv-url= https://web.archive.org/web/20240729102044/http://cnmnc.units.it/IMA2009-01%20UPDATE%20160309.pdf | archiv-datum= 2024-07-29}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kremer&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Internetquelle | autor= | url= https://www.kremer-pigmente.com/media/pdf/10072.pdf | titel= 10072 Han-Blau, Barium-Kupfer-Fritte | werk= kremer-pigmente.com | hrsg= Kremer-Pigmente | datum= 2018-01-18 | abruf= 2018-12-27 | format= PDF 792&amp;amp;nbsp;kB | sprache= de}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Lapis&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Literatur | Autor= Stefan Weiß | Titel= Das große Lapis Mineralienverzeichnis. Alle Mineralien von A – Z und ihre Eigenschaften. Stand 03/2018 | Auflage= 7., vollkommen neu bearbeitete und ergänzte | Verlag= Weise | Ort= München | Datum= 2018 | ISBN= 978-3-921656-83-9}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Mindat&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Internetquelle | url= https://www.mindat.org/min-6911.html | titel= Effenbergerite | werk= mindat.org | hrsg= Hudson Institute of Mineralogy | abruf= 2018-12-27 | sprache= en}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;StrunzNickel&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Literatur| Autor= [[Karl Hugo Strunz|Hugo Strunz]], [[Ernest Henry Nickel|Ernest H. Nickel]] | Titel= Strunz Mineralogical Tables. Chemical-structural Mineral Classification System | Auflage= 9. | Verlag= E. Schweizerbart’sche Verlagsbuchhandlung (Nägele u. Obermiller) | Ort= Stuttgart | Datum= 2001 | ISBN= 3-510-65188-X | Seiten= 658}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;ref name=&amp;quot;Webmineral&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Internetquelle | autor= David Barthelmy | url= https://webmineral.com/data/Effenbergerite.shtml | titel= Effenbergerite Mineral Data | werk= webmineral.com | abruf= 2018-12-27 | sprache= en}}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/references&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Anerkanntes Mineral]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Tetragonales Kristallsystem]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Schichtsilikate (Strunz)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Bariummineral]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Kupfermineral]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Siliciummineral]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;SchlurcherBot</name></author>
	</entry>
</feed>