<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Dissoziationsgrad</id>
	<title>Dissoziationsgrad - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Dissoziationsgrad"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Dissoziationsgrad&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-04T11:55:11Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Dissoziationsgrad&amp;diff=283444&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Anagkai: Assoziative Verweise entfernt</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Dissoziationsgrad&amp;diff=283444&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-09-10T17:56:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Assoziative Verweise entfernt&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;Der [[dimensionslos]]e &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Dissoziationsgrad&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; α (auch [[Protolyse]]&amp;amp;shy;grad genannt) gibt das Verhältnis der [[Dissoziation (Chemie)|dissoziierten]] [[Säuren|Säure-]] bzw. [[Basen (Chemie)|Base]]-Teilchen zur formalen Anfangs[[konzentration (Chemie)|konzentration]] der undissoziierten Säure bzw. Base in einer wässrigen [[Lösung (Chemie)|Lösung]] an. Der Dissoziationsgrad einer Säure bzw. Base hängt von ihrer [[Säurekonstante]] (bzw. [[Basenkonstante]]), ihrer [[Konzentration (Chemie)|Konzentration]] und dem vorliegenden [[pH-Wert]] einer Lösung ab. Liegt in einer Lösung nur eine Säure oder Base vor, lässt sich der Dissoziationsgrad aus der [[Elektrolytische Leitfähigkeit|elektrolytischen Leitfähigkeit]] der Lösung experimentell bestimmen. Ist der pH-Wert einer Lösung bekannt, lässt sich der Dissoziationsgrad rechnerisch [[abschätzen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der Dissoziationsgrad kann Werte zwischen&amp;amp;nbsp;0 und&amp;amp;nbsp;1 annehmen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einprotonige Säuren HA ==&lt;br /&gt;
{{Siehe auch|Henderson-Hasselbalch-Gleichung}}&lt;br /&gt;
[[Datei:Protolysegrad-Konzentration.svg|mini|300px|Dissoziationsgrad α&amp;lt;br /&amp;gt;in Abhängigkeit von der Konzentration ([[logarithmische Skala]])&amp;lt;br /&amp;gt;von a)&amp;amp;nbsp;[[Chlorwasserstoff|HCl]], b)&amp;amp;nbsp;[[Salpetersäure|HNO&amp;lt;sub&amp;gt;3&amp;lt;/sub&amp;gt;]], c)&amp;amp;nbsp;[[Chlorige Säure|HClO&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;]], d)&amp;amp;nbsp;[[Fluorwasserstoff|HF]], e)&amp;amp;nbsp;[[Essigsäure|HOAc]], f)&amp;amp;nbsp;[[Hypochlorige Säure|HClO]], g)&amp;amp;nbsp;[[Cyanwasserstoff|HCN]] ]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Für eine ein[[Proton (Chemie)|protonige]] Säure&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;HA&amp;#039;&amp;#039; mit der formalen Ausgangskonzentration&amp;amp;nbsp;c&amp;lt;sub&amp;gt;0&amp;lt;/sub&amp;gt;, die dissoziiert gemäß der Gleichung&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
::&amp;lt;math&amp;gt;\mathrm{HA + H_2O \rightleftharpoons  H_3O^++A^-},&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
gilt:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math style=&amp;quot;border: 1px black; border-style: solid; padding: 1em;&amp;quot;&amp;gt;\alpha = \frac{[\mathrm{A^-}]}{c_0}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;lt;/math&amp;gt; gibt also den relativen Anteil an dissoziierter Säure an, c&amp;lt;sub&amp;gt;0&amp;lt;/sub&amp;gt; die Anfangskonzentration der undissoziierten Säure.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Definition eines Dissoziationsgrades für Basen ist nicht eigens erforderlich, da er bereits in &amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;lt;/math&amp;gt; enthalten ist.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Assoziationsgrad&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; („{{lang|en|degree of formation}}“) &amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;#039;,&amp;lt;/math&amp;gt; der relative Anteil an &amp;#039;&amp;#039;nicht&amp;#039;&amp;#039; dissoziierter Säure, ergibt sich aus:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;#039; = \frac{[\mathrm{HA}]}{c_0} = 1 - \alpha.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Kombination des [[Massenwirkungsgesetz]]es für das Protolysegleichgewicht&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
::&amp;lt;math&amp;gt;K_\mathrm{s} = \frac{c(\mathrm{H}_3\mathrm{O}^+) \cdot c(\mathrm{A}^-)}{c(\mathrm{HA})}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
(&amp;#039;&amp;#039;K&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sub&amp;gt;S&amp;lt;/sub&amp;gt; ist die [[Säurekonstante]], die als Maß für die [[Säurekonstante #Säurestärke|Säurestärke]] gilt)&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
mit der [[Massenerhaltung]] der Säure in der Lösung&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
::&amp;lt;math&amp;gt;\begin{align}&lt;br /&gt;
   \! [\mathrm{A^-}] + [\mathrm{HA}] &amp;amp; = c_0\\&lt;br /&gt;
\Leftrightarrow \alpha \!\ + \alpha&amp;#039; &amp;amp; = 1&lt;br /&gt;
\end{align}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
führt zu folgendem Ausdruck für den Dissoziationsgrad:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math style=&amp;quot;border: 1px black; border-style: solid; padding: 1em;&amp;quot;&amp;gt;\Rightarrow \alpha = \!\ \frac{K_\mathrm{S}}{[\mathrm{H_3O^+}] + K_\mathrm{S}}.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Gleichung zeigt, dass der Dissoziationsgrad einer bestimmten Säure mit bekanntem p&amp;#039;&amp;#039;K&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sub&amp;gt;s&amp;lt;/sub&amp;gt;-Wert nur vom [[pH-Wert]] der Lösung abhängt. Sie lässt sich umformen zu:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\begin{align}&lt;br /&gt;
\Leftrightarrow [\mathrm{H_3O^+}] &amp;amp; = \!\ K_\mathrm{S}           \cdot \frac{1 - \alpha}{\alpha}\\&lt;br /&gt;
\Leftrightarrow  \mathrm{pH}      &amp;amp; = \!\ \mathrm{p}K_\mathrm{S} + \lg \frac{\alpha}{1 - \alpha}&lt;br /&gt;
\end{align}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
d.&amp;amp;nbsp;h. der pH-Wert einer solchen Lösung ist selbst eine Funktion der Gesamtkonzentration&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;c&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;sub&amp;gt;0&amp;lt;/sub&amp;gt; der Säure.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Zweiprotonige Säuren H&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;A ==&lt;br /&gt;
Bei zwei oder mehrprotonigen Säuren ist es zweckmäßig, auf die Unterscheidung zwischen Dissoziationsgrad &amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;lt;/math&amp;gt; und Assoziationsgrad &amp;lt;math&amp;gt;1- \alpha&amp;lt;/math&amp;gt; zu verzichten. Stattdessen definiert man allgemein den Anteil &amp;lt;math&amp;gt;\alpha&amp;lt;/math&amp;gt; an der formalen Ausgangskonzentration c&amp;lt;sub&amp;gt;0&amp;lt;/sub&amp;gt; der Säure, der auf eine der in Lösung vorliegenden [[Spezies (Chemie)|Spezies]] entfällt. Die Verteilung auf die verschiedenen Formen hängt dabei vom pH-Wert der Lösung ab.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eine zweiprotonige Säure dissoziiert in wässriger Lösung in zwei [[Gleichgewichtsreaktion]]en:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\mathrm{H_2A + H_2O \rightleftharpoons H_3O^+ + HA^- \qquad HA^- + H_2O \rightleftharpoons H_3O^+ + A^{2-}}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die Gleichgewichte werden durch die zwei [[Säurekonstante|Säuredissoziationskonstanten]] beschrieben:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt; K_{S1} = \mathrm{\frac{[H_3O^+] \cdot [HA^-]}{[H_2A]}} \qquad K_{S2} = \mathrm{\frac{[H_3O^+] \cdot [A^{2-}]}{[HA^-]}} &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Die bei gegebenem pH-Wert auf die verschiedenen Säurespezies entfallenden Anteile berechnen sich dann gemäß:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\begin{align}&lt;br /&gt;
\alpha_0 &amp;amp; = \frac{\mathrm{[H_2A]}}{c_0}   = \frac{\mathrm{[H_3O^+]^2}}D\\&lt;br /&gt;
\alpha_1 &amp;amp; = \frac{\mathrm{[HA^-]}}{c_0}   = \frac{K_{S1} \cdot \mathrm{[H_3O^+]}}D\\&lt;br /&gt;
\alpha_2 &amp;amp; = \frac{\mathrm{[A^{2-}]}}{c_0} = \frac{K_{S1} \cdot K_{S2}}D&lt;br /&gt;
\end{align}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
mit der Hilfsvariablen &amp;lt;math&amp;gt;D = \mathrm{[H_3O^+]^2} + K_{S1} \mathrm{[H_3O^+]} \!\ + K_{S1}K_{S2}. &amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Titrationskurven lassen sich erhalten, indem man den (verallgemeinerten) Assoziationsgrad &amp;lt;math&amp;gt;\bar{n}=2\alpha_0+1\alpha_1&amp;lt;/math&amp;gt; als Funktion des pH-Wertes aufträgt. Der analoge Dissoziationsgrad ist dann gegeben durch &amp;lt;math&amp;gt;2-\bar{n}&amp;lt;/math&amp;gt;. Analog geht man im Fall einer mehrprotonigen Säure vor.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Butler1998&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=James Newton Butler|title=Ionic Equilibrium: Solubility and PH Calculations|url=http://books.google.com/books?id=mQuTkVNkrIUC&amp;amp;pg=PA185&amp;amp;dq=titration|date=1998|publisher=John Wiley &amp;amp; Sons|isbn=978-0-471-58526-8|pages=185 ff |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Mehrprotonige Säuren H&amp;lt;sub&amp;gt;n&amp;lt;/sub&amp;gt;A ==&lt;br /&gt;
Eine mehrprotonige Säure H&amp;lt;sub&amp;gt;n&amp;lt;/sub&amp;gt;A unterliegt in Lösung n gekoppelten Protolysegleichgewichten, beschrieben durch die Säuredissoziationskonstanten &amp;lt;math&amp;gt; K_1, K_2, \ldots , K_n &amp;lt;/math&amp;gt;. Bei gegebenem pH-Wert berechnet sich der auf die Spezies &amp;lt;math&amp;gt;H_{n-m}A^{m-}&amp;lt;/math&amp;gt; &amp;lt;math&amp;gt;(m\in\{0,1,2,\ldots,n\})&amp;lt;/math&amp;gt; entfallende Anteil &amp;lt;math&amp;gt;\alpha_m&amp;lt;/math&amp;gt; gemäß:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\alpha_m=\frac{[\text{H}_{n-m}\text{A}^{m-}]}{c_0} = \frac{\mathrm{[H_3O^+]}^{n-m}}{D_n} \cdot \prod_{i=0}^{m} K_i \qquad (K_0 = 1)&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;D_n=\mathrm{[H_3O^+]}^n + K_1\mathrm{[H_3O^+]}^{n-1} + K_1K_2\mathrm{[H_3O^+]}^{n-2} + \ldots + K_1K_2 \cdot \ldots \cdot K_n&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In allen Fällen gilt stets: &amp;lt;math&amp;gt;\sum \alpha_i =  1 &amp;lt;/math&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Analog zum Fall der zweiprotonigen Säure ist der Assoziationsgrad für die n-protonigen Säure durch &amp;lt;math&amp;gt;\bar{n}=\sum_{i=0}^{n}(n-i)\cdot \alpha_{i}&amp;lt;/math&amp;gt; gegeben.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Konduktometrische Bestimmung ==&lt;br /&gt;
Bei Säuren mit einem Wasserstoffatom lässt sich der Dissoziationsgrad über [[Konduktometrie|konduktometrische]] Messungen bestimmen nach der Formel:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&amp;lt;math&amp;gt;\alpha = \frac{\Lambda_\mathrm{m}}{\Lambda_0}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
mit&lt;br /&gt;
* der [[Molare Leitfähigkeit|molaren Leitfähigkeit]] &amp;lt;math&amp;gt;\Lambda_\mathrm{m}&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
* der [[Molare Leitfähigkeit #Molare Grenzleitfähigkeit|molaren Grenzleitfähigkeit]] &amp;lt;math&amp;gt;\Lambda_0.&amp;lt;/math&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eine ähnliche Bestimmung ist auch für Säuren mit mehreren Wasserstoffatomen oder auch mit Salzen möglich ([[Aktivität (Chemie)]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
* [http://www.chem.uoa.gr/applets/AppletAcid/Appl_Distr2.html Verteilungsdiagramme polyprotischer Systeme]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Acidität und Basizität]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Chemische Größe]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Anagkai</name></author>
	</entry>
</feed>