<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Christoph_Matth%C3%A4us_Pfaff</id>
	<title>Christoph Matthäus Pfaff - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Christoph_Matth%C3%A4us_Pfaff"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Christoph_Matth%C3%A4us_Pfaff&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-12T11:55:35Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Christoph_Matth%C3%A4us_Pfaff&amp;diff=640209&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Gak69: Bildbeschreibung eingefügt</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Christoph_Matth%C3%A4us_Pfaff&amp;diff=640209&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-04-06T23:10:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Bildbeschreibung eingefügt&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Datei:Christoph Matthäus Pfaff.jpg|mini|Christoph Matthäus Pfaff, Bildnis aus dem Bestand der [[Tübinger Professorengalerie]]]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Christoph Matthäus Pfaff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (* [[25. Dezember]] [[1686]] in [[Stuttgart]]; † [[19. November]] [[1760]] in [[Gießen]]) war ein evangelischer Theologe.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Leben ==&lt;br /&gt;
Pfaff wurde am 24. Juli 1699 an der [[Universität Tübingen]] immatrikuliert. Er erlangte am 2. August 1699 den [[Bakkalaureus]]grad, wurde 1700 Stipendiat am [[Tübinger Stift]] und am 6. September 1702 zum [[Magister]] graduiert. Von 1705 bis 1709 wirkte er als Repetent am Tübinger Stift. Am 1. November 1717 erfolgte seine [[Promotion (Doktor)|Promotion]] zum [[Dr. theol.]] Er wurde 1717 [[Professor]] für Theologie in Tübingen und war seit 1720 außerdem [[Propst]] und [[Kanzler (Hochschule)|Kanzler]] der Universität. Nach einem Zwischenfall 1756 wurde er nach [[Justus-Liebig-Universität Gießen|Gießen]] versetzt und war dort bis zu seinem Tode (1760) Professor der Theologie, Kanzler der Universität und [[Generalsuperintendent]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Pfaff gilt neben [[Johann Franz Buddeus]] und [[Siegmund Jakob Baumgarten]] als der bedeutendste Bahnbrecher der theologischen [[Zeitalter der Aufklärung|Aufklärung]] innerhalb des deutschen Protestantismus. Er nahm [[Pietismus|pietistische]] Elemente auf, interpretierte sie aber im Sinne der Aufklärung.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Werke ==&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) &amp;#039;&amp;#039;Laktanz, Epitome institutionum divinarum&amp;#039;&amp;#039;, 1712&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Dissertationes De Præiudiciis Theologicis, quarum prior eorundem causas atque remedia generaliori tractatione evolvit, tertiâ iam vice recusa novisque accessionibus aucta, posterior verò regulas tradit in veritate divinâ dispensandâ præiudiciisque Theologicis refellendis observandas&amp;#039;&amp;#039;. Pfaff, Frankfurt am Main/Leipzig 1719. ([https://books.google.de/books?id=LBco7utTw-cC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;De actis scriptisque publicis ecclesiae Wirtembergicae liber commentarius&amp;#039;&amp;#039;. Sigmund, Tübingen 1718. ([https://books.google.de/books?id=uhqTLEc3mesC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;De liturgiis, missalibus, agendis et libris ecclesiasticis ecclesiae orientalis et occidentalis, veteris et modernae&amp;#039;&amp;#039;. Franck, Tübingen 1718, überarb. 1721. ([https://books.google.de/books?id=ckZGAAAAcAAJ&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Introductio in historiam theologiæ literariam cum Appendicibus, quæ bibliothecæ theologicæ selectioris indicem &amp;amp; Programmata literaria hactenus ab autore edita catalogumque eorum&amp;#039;&amp;#039;. Cotta, Tübingen 1720. ([https://books.google.de/books?id=cZhBon_nOk4C&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Origines juris ecclesiastici, una cum dissertationibus rarioribus jus ecclesiasticum illustrantibus, quae emendatiori huic editioni accesserunt, revisae, auctae, suppletae&amp;#039;&amp;#039;. Schramm, Tübingen 1756. ([https://books.google.de/books?id=G_YILIle2OIC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Christoph. Matthaei Pfaffii ...Institutiones Theologiae Dogmaticae Et Moralis, Ubi, Utrauqe In Unam Massam Iacta Et Posthabitis Tantisper, Quae Veritati Tantopere Nocent, Sectae Praejudiciis Autoriatis Studio Nimio Proscripto Ad Divinae Revelationis Trutinam, Haud Neglectis&amp;#039;&amp;#039;. Cotta, Frankfurt am Main 1719. ([https://books.google.de/books?id=kXxpAAAAcAAJ&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) &amp;#039;&amp;#039;Acta et scripta publica Ecclesiae Würtenbergicae&amp;#039;&amp;#039;, 1720&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Syntagma dissertationum theologicarum 1. De genuinis Novi Testamenti lectionibus, 2. De oblatione et 3. De consecratione veterum eucharistica. Adsperguntur liturgia grabiana et fragmenta Irenæi anecdota cum adjunctis in editione belgica annotationibus itemque oratio in nativitatem Domini A. 1718. ab auctore Tubingæ recitata&amp;#039;&amp;#039;. Mezler, Stuttgart 1720. ([https://books.google.de/books?id=87Eed5D7ungC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Nöthiger Unterricht von den in den röm. und protest. Kirchen obschwebenden Religionsstreitigkeiten&amp;#039;&amp;#039;. Erhardt, Frankfurt am Main, Leipzig 1721. ([https://books.google.de/books?id=mUVOAAAAcAAJ&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) &amp;#039;&amp;#039;Acta publica constitutionis Unigenitus&amp;#039;&amp;#039;, 1721&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Orationum academicarum hexas, quarum prima de cautelis circa consilia irenica unionem Protestantium ecclesiasticam spectantia, secunda de necessitate et praestantia logicae et metaphysicae, tertia de officio et dignitate cancellariorum academicorum, quarta de eruditione juridica, quinta de meritis Johannis Andreae Hochstetteri ... et sexta denique de meritis Martini Lutheri ... agit. Accedit ejusdem Epistola responsoria de unione ecclesiarum protestantium ad ... Ernestum Salomonem Cyprianum&amp;#039;&amp;#039;. Cotta, Tübingen 1721. ([https://books.google.de/books?id=W9K9kjQFwY4C&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Institutiones historiae ecclesiasticae, juxta ordinem seculorum brevissimo penicillo delineatae, ita, ut, quae necessaria heic scitu &amp;amp; explicatu sunt paucissimis faltem indig-itentur, &amp;amp; ad lectiones academicas, queis historia ecclesiastica evisceratur, totum opusculum facili aptaque methodo adornatum fit&amp;#039;&amp;#039;. Mezler, Tübingen 1721. ([https://books.google.de/books?id=_t_RJy5KUQcC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Gesammelte Schriften, so zur Vereinigung der Protestirenden Kirchen abzielen&amp;#039;&amp;#039;. Spörl, Halle 1723. ([https://digitale.bibliothek.uni-halle.de/vd18/content/pageview/3917716 Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Institutiones juris ecclesiastici in usum auditorii pfaffiani. Accedunt De successionis episcopalis apud protestantes pretio, maxime de successione episcopali in ecclesia Anglicana et unitate fratrum bohemorum adhuc vigente ejusdemque in ecclesias protestantes reducibilitate dissertatio epistolica, aliaque De crimine hæretificii, mala ecclesiæ et reipublicæ peste. Subjunguntur oratio de silentio theologico, et epistolarum leibnitianarum ad celeberrimum Pfaffium datarum farrago&amp;#039;&amp;#039;. Seiler, Frankfurt am Main/Leipzig 1727. ([https://books.google.de/books?id=QccohQbqYtcC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
[[Datei:Cotta-Bibel 1729.jpg|mini|Luther-Bibel von Christoph Matthäus Pfaff, Tübingen Cotta 1729 oder: &amp;quot;Das Pfaffische Bibelwerk&amp;quot;]]&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) Das Bibelwerk von Christoph Matthäus Pfaff, Tübingen 1729&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Explicatio loci Paulini ad Gal. III. 16. De Christo Semine Monadico &amp;amp; Promissionibus Abrahamo &amp;amp; Huic Semini Datis&amp;#039;&amp;#039;, 1729 ({{ULBDD|urn:nbn:de:hbz:061:1-527362}})&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) &amp;#039;&amp;#039;Biblia, d. i. die ganze hl. Schrift&amp;#039;&amp;#039;, 1730, 1767–1770 (Tübingische Bibel)&lt;br /&gt;
* (Hrsg.:) &amp;#039;&amp;#039;Libri symbolici ecclesiae evangelicae&amp;#039;&amp;#039;, 1730&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Juris ecclesiastici libri quinque. Accedunt dissertationes de successionis episcopalis, maxime in ecclesiis Anglicana &amp;amp; Fratrum Bohemorum adhuc vigentis pretio ..., et de crimine haeretificii, nova item dissertatio de jure sacrorum absoluto et collegiali, ubi dissentientibus cel. maxime Boehmero respondetur, denique dissertatio de editione Aug. Conf. Germanica&amp;#039;&amp;#039;. Frankfurt am Main 1732. ([https://books.google.de/books?id=xZqQhFuUFQoC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;De Eo, Quod Justum Est Circa Iterationem Baptismi&amp;#039;&amp;#039;, 1739 ({{ULBDD|urn:nbn:de:hbz:061:1-527357}})&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Academische Reden Uber die Grund-Lehren der Christlichen Religion Oder die theologiam dogmaticam&amp;#039;&amp;#039;. Sigmund &amp;amp; Metz, Tübingen 1743. ([https://books.google.de/books?id=bE3egoE1ghAC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Einleitung in die Dogmatische Theologie oder die Grund-Wahrheiten der Christlichen Religion, ehedessen in Academischen Vorlesungen vorgetragen&amp;#039;&amp;#039;. Cotta, Tübingen 1747. ([https://books.google.de/books?id=OjhBAAAAcAAJ&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;hl=de&amp;amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;amp;cad=0#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Erläuterung über das allgemeine, als auch deutsche protestantische Kirchenrecht&amp;#039;&amp;#039;. Frankfurt am Main 1753.&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Grundriß der Christlichen Lehren oder der Theologiae Dogmaticae In natürlicher Ordnung verfasset, zum Gebrauch bey Academischen Vorlesungen&amp;#039;&amp;#039;. Berger, Tübingen 1753. ([http://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/Gf620_3#p=3 Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Commentationes Theologicae Binae, Altera Ad Verba Christi, Luc. XIIII. 23. Compelle Ad Intrandvm Sive De Tolerandis, Vel Non Tolerandis In Religione Dissentientibvs&amp;#039;&amp;#039;, Frankfurt/Leipzig, 1753, {{URN|nbn:de:bvb:12-bsb}}&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Entwurff der Theologiæ Anti-Deisticæ, oder der Schwürigkeiten, welche die unglaubigen Geister der Christlichen Offenbahrung entgegen sezen. Zum Behuf Academischer Vorlesungen&amp;#039;&amp;#039;. Braun, Gießen 1757. ([https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876001525 Digitalisat])&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;Plan von der protestantischen, sowohl allgemeinen, als besonderen Kirchengeschichte&amp;#039;&amp;#039;, 1757&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* [[Heinrich Döring]]: &amp;#039;&amp;#039;Die gelehrten Theologen Deutschlands im achtzehnten und neunzehnten Jahrhundert&amp;#039;&amp;#039;. Verlag Johann Karl Gottfried Wagner, Neustadt an der Orla 1833, Band 3, S. 249–266 ({{archive.org|bub_gb_K10DAAAAYAAJ|Blatt=n261}})&lt;br /&gt;
* [[Werner Raupp]]: &amp;#039;&amp;#039;Pfaff, Christoph Matthäus&amp;#039;&amp;#039;. In: Heiner F. Klemme, Manfred Kuehn (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;The Dictionary of Eighteenth-Century German Philosophers&amp;#039;&amp;#039;. Band 2. London / New York 2010, S. 885 f.&lt;br /&gt;
* {{NDB|20|290|291|Pfaff, Christoph Matthäus|[[Wolf-Friedrich Schäufele]]|11859348X}}&lt;br /&gt;
* Wolf-Friedrich Schäufele: &amp;#039;&amp;#039;Christoph Matthäus Pfaff (1686–1760) als Tübinger Universitätskanzler und Professor&amp;#039;&amp;#039;. In: [[Ulrich Köpf]] (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;Die Universität Tübingen zwischen Orthodoxie, Pietismus und Aufklärung&amp;#039;&amp;#039;. Thorbecke, Ostfildern 2014 (&amp;#039;&amp;#039;Tübinger Bausteine zur Landesgeschichte&amp;#039;&amp;#039;, Band 25), S. 123–156, ISBN 978-3-7995-5525-8.&lt;br /&gt;
* Wolf-Friedrich Schäufele: &amp;#039;&amp;#039;Christoph Matthäus Pfaff und die Kirchenunionsbestrebungen des Corpus Evangelicorum 1717–1726&amp;#039;&amp;#039;. Von Zabern, Mainz 1998 (&amp;#039;&amp;#039;Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte Mainz&amp;#039;&amp;#039;, Band 172), ISBN 3-8053-2485-5.&lt;br /&gt;
* Arnold F. Stolzenburg: &amp;#039;&amp;#039;Die Theologie des [[Johann Franz Buddeus|Jo. Franc. Buddeus]] und des Chr. Matth. Pfaff. Ein Beitrag zur Geschichte der Aufklärung in Deutschland&amp;#039;&amp;#039;. Neudr. der Ausg. Berlin 1927. In: &amp;#039;&amp;#039;Neue Studien zur Geschichte der Theologie und der Kirche&amp;#039;&amp;#039;, 22. Scientia-Verlag, Aalen 1979, ISBN 3-511-04292-5&lt;br /&gt;
* Günther Thomann: &amp;#039;&amp;#039;Christoph Matthäus Pfaff (1686–1769) und die Anfänge der dogmengeschichtlichen Disziplin&amp;#039;&amp;#039;. In: &amp;#039;&amp;#039;BWKG&amp;#039;&amp;#039;, 85, 1985, S. 83–133&lt;br /&gt;
* {{BBKL|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629045430/http://www.bautz.de/bbkl/p/pfaff_c_m.shtml |band=7|autor=Günther Thomann|spalten=408-412|artikel=Pfaff, Christoph Matthäus}}&lt;br /&gt;
* {{ADB|25|587|590|Pfaff, Christoph Matthäus|[[Julius August Wagenmann]]|ADB:Pfaff, Christoph Matthäus}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
* {{DNB-Portal|11859348X}}&lt;br /&gt;
* {{DDB|Person|11859348X}}&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;[https://www.wkgo.de/wkgosrc/pfarrbuch/cms/index/6134 Christoph Matthäus Pfaff]&amp;#039;&amp;#039; in &amp;#039;&amp;#039;[[Württembergische Kirchengeschichte Online]]&amp;#039;&amp;#039; (WKGO)&lt;br /&gt;
* {{LAGIS|ref=nein|DB=HBN|ID=11859348X|titel=Pfaff, Christoph Matthäus|datum=2024-07-16}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Normdaten|TYP=p|GND=11859348X|LCCN=no/91/13441|VIAF=8180105}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{SORTIERUNG:Pfaff, Christoph Matthaus}}&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Lutherischer Theologe (18. Jahrhundert)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Lutherischer Geistlicher (18. Jahrhundert)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Rektor (Eberhard Karls Universität Tübingen)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Hochschullehrer (Eberhard Karls Universität Tübingen)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Tübinger Professorengalerie]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Hochschullehrer (Justus-Liebig-Universität Gießen)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Kanzler einer Hochschule]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Absolvent der Eberhard Karls Universität Tübingen]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Person (Württemberg bis 1803)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Generalsuperintendent]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Geboren 1686]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Gestorben 1760]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Mann]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Personendaten&lt;br /&gt;
|NAME=Pfaff, Christoph Matthäus&lt;br /&gt;
|ALTERNATIVNAMEN=&lt;br /&gt;
|KURZBESCHREIBUNG=deutscher evangelischer Theologe&lt;br /&gt;
|GEBURTSDATUM=25. Dezember 1686&lt;br /&gt;
|GEBURTSORT=[[Stuttgart]]&lt;br /&gt;
|STERBEDATUM=19. November 1760&lt;br /&gt;
|STERBEORT=[[Gießen]]&lt;br /&gt;
}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Gak69</name></author>
	</entry>
</feed>