<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bullaun</id>
	<title>Bullaun - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bullaun"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bullaun&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-02T20:46:15Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bullaun&amp;diff=404602&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;TExtHumer: /* Zweck */ Tippfehler korrigiert</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bullaun&amp;diff=404602&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-10-24T16:57:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;Zweck: &lt;/span&gt; Tippfehler korrigiert&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[Datei:WalBull.jpg|mini|Der Bullaun Lydacan]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Bullaun&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[Irische Sprache|irisch]] &amp;#039;&amp;#039;bullán&amp;#039;&amp;#039; oder &amp;#039;&amp;#039;bollán&amp;#039;&amp;#039; – von {{enS|bowl}}; oder {{frS|bol}} – dt. Schüssel) ist der [[Irland|irische]] Name für einen Steinbrocken oder tragbare Steine mit einem oder mehreren runden, von Menschenhand geformten Löchern. Sie werden manchmal als heilige Quellen angesprochen.&amp;lt;ref&amp;gt;Celeste Ray: &amp;#039;&amp;#039;The Origins of Ireland’s Holy Wells.&amp;#039;&amp;#039; Archaeopress, Oxford 2014, ISBN 1-78491-044-9, S. 65.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Begriff ==&lt;br /&gt;
Ursprünglich bezeichnete &amp;#039;&amp;#039;ballân&amp;#039;&amp;#039; oder &amp;#039;&amp;#039;bullán&amp;#039;&amp;#039; in [[Connacht]] runde Löcher in Felsen, die oft mit Wasser gefüllt waren. Der Begriff steht auch für kleines Loch, Milchkanne oder Trinkgefäß. Frühe [[Antiquar]]e verwendeten den Begriff lose, sei es für Schälchensteine, sei es für Steinschalen in Megalithgräbern.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dolan 2012/2013_42&amp;quot;&amp;gt;Brian Dolan: &amp;#039;&amp;#039;‘Mysterious waifs of time‘: some thoughts on the functions of Irish bullaun stones.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 142/143, 2012/2013, S. 42–58, hier S. 42, {{JSTOR|24892509}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; Im 19.&amp;amp;nbsp;Jahrhundert war der Begriff &amp;#039;&amp;#039;rock basin&amp;#039;&amp;#039;, also „Felsschale“, für die heute als Bullauns bezeichneten Gegenstände geläufiger.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot;&amp;gt;Chris Corlett: &amp;#039;&amp;#039;Life is a Grind.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;Archaeology Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 23, Nummer 2, 2009, S. 32–33, {{JSTOR|20617992}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Falkiner nahm an, dass Bullauns durch [[Gletscher]] entstanden und verweist auf seine diesbezüglichen Beobachtungen im [[Gletschergarten Luzern]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Falkiner 1906&amp;quot;&amp;gt;William F. Falkiner: &amp;#039;&amp;#039;Bullaun.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Series 5, Band 16 = Band 36, Nummer 4, 1906, S. 420–421, {{JSTOR|25507561}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Corlett weist darauf hin, dass der Begriff Bullaun schlecht definiert ist und fordert eine Unterteilung in verschiedene Varianten, etwa &amp;#039;&amp;#039;bedrock mortar&amp;#039;&amp;#039; für Aushöhlungen in gewachsenen Fels und &amp;#039;&amp;#039;stone mortar&amp;#039;&amp;#039; für solche in tragbaren Einzelsteinen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt; Einzelne Bullauns haben auch konische Löcher.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Andere Namensbedeutungen ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Nach Mills kann Bullaun einen runden Hügel bezeichnen, wie in dem Ortsnamen &amp;#039;&amp;#039;Ballán&amp;#039;&amp;#039; in [[Galway]].&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Bullaun.&amp;#039;&amp;#039; In: Anthony D. Mills: &amp;#039;&amp;#039;A Dictionary of British Place Names.&amp;#039;&amp;#039; Revised edition. Oxford University Press, Oxford 2011, ISBN 978-0-19-960908-6.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* Bullaun ist der Name eines Dörfchens  bei [[Loughrea]] in der [[County Galway|Grafschaft Galway]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Zweck ==&lt;br /&gt;
Bullauns dienten zum Mahlen oder Zermalmen.&amp;lt;ref&amp;gt;„could have served any number of functions related to crushing or grinding“. Chris Corlett: &amp;#039;&amp;#039;Life is a Grind.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;Archaeology Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 23, Nummer 2, 2009, S. 32–33, {{JSTOR|20617992}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; Aushöhlungen im gewachsenen Fels dienten als [[Mörser (Werkzeug)|Mörser]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt; Tragbare Steine mit runden Aushöhlungen können auch zum Zerkleinern von Erz gedient haben.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. Brian Dolan: &amp;#039;&amp;#039;‘Mysterious waifs of time‘: some thoughts on the functions of Irish bullaun stones.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 142/143, 2012/2013, S. 42–58, {{JSTOR|24892509}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; Dies hält Corlett besonders bei Bullauns mit konischen Löchern für wahrscheinlich.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt; Manchmal wird eine Verwendung von Bullauns als [[Taufbecken]] angenommen, Ray hält dies aber für unwahrscheinlich.&amp;lt;ref&amp;gt;Celeste Ray: &amp;#039;&amp;#039;The Origins of Ireland’s Holy Wells.&amp;#039;&amp;#039; Archaeopress, Oxford 2014, ISBN 1-78491-044-9, S. 91.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Collins nimmt unter Berufung auf [[Volkskunde|volkskundliche]] Quellen an, dass einige Bullauns zur Verarbeitung von [[Stechginster]] dienten.&amp;lt;ref&amp;gt;J. F. Collins: &amp;#039;&amp;#039;Bullauns – relict agricultural processing utensils?&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;Archaeology Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 27, Nummer 3, 2013, S. 9–11, {{JSTOR|41982494}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; Auch Farbstoffe könnten hier zerkleinert worden sein.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kelleher 2008&amp;quot;&amp;gt;Matt Kelleher, Caimin O’Brien: &amp;#039;&amp;#039;Between a Rock and a Hard Place.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;Archaeology Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 22, Nummer 3, 2008, S. 8–9, hier S. 9, {{JSTOR|20617926}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
In [[Schottland]] wurden bis zum Ende des 19. Jahrhunderts ähnliche Steine als Getreidemörser benutzt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kelleher 2008&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Datierung ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bullauns können prinzipiell aus jeder Zeitperiode stammen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt; Es ist unklar, auf wen die Datierung in die „heidnische Vorzeit“ zurückgeht. Bereits Falkiner lehnt sie als unbelegt ab und nimmt einen natürlichen Ursprung an.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Falkiner 1906&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nach dem irischen &amp;#039;&amp;#039;Sites and Monuments Record&amp;#039;&amp;#039; datieren Bullauns vorwiegend ins [[Frühmittelalter]], d. h. ins 5. bis 12. Jahrhundert.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kelleher 2008&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Fundstellen ==&lt;br /&gt;
Im irischen Denkmalregister&amp;lt;ref&amp;gt;National Monuments Database.&amp;lt;/ref&amp;gt; sind 995 Bullauns verzeichnet, 95 in der nordirischen Liste,&amp;lt;ref&amp;gt;Northern Ireland Sites and Monuments Record.&amp;lt;/ref&amp;gt; darunter sieben zweifelhafte.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dolan 2012/2013_42&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Besonders zahlreich sind sie in der Provinz [[Leinster]] und dort in den Grafschaften [[County Carlow|Carlow]] (Busherstown) und [[County Wicklow|Wicklow]] (Glendalough). In Glendalough selbst gibt es über 30 Bullauns&amp;lt;ref&amp;gt;Liam Price: &amp;#039;&amp;#039;Rock-Basins, or „Bullauns“, at Glendalough and elsewhere.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 89, Nummer 2, 1959, S. 161–188, {{JSTOR|25509363}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;. Im [[Burren]] werden sie unter anderem in Erdbefestigungen ([[caher]]) gefunden.&amp;lt;ref&amp;gt;Thomas J. Westropp: &amp;#039;&amp;#039;Prehistoric Remains in the Burren, County Clare (Carran, and Kilcorney).&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Series 5, Band 8 = Band 28, Nummer 4, 1898, S. 352–366, hier S. 355, {{JSTOR|25508557}}.&amp;lt;/ref&amp;gt; Die Bullans in der Grafschaft Wicklow befinden sich fast alle im gewachsenen Granitfelsen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Frühchristliche Periode ===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Viele Bullauns wurden in der Nähe von frühchristlichen Kirchen und Klöstern gefunden und wurden daher vielleicht für religiöse Zwecke verwendet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kelleher 2008&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Devenish Kloster]]&lt;br /&gt;
* [[Holy Island (Clare)|Holy Island]] im [[Lough Derg (Shannon)|Lough Derg]] ([[County Clare]])&lt;br /&gt;
Ein Bullaun wird daher heute oft als Indiz für eine verschwundene Kirche betrachtet.&amp;lt;ref&amp;gt;Seán Duffy (Hrsg.): &amp;#039;&amp;#039;Medieval Ireland. An Encyclopedia&amp;#039;&amp;#039; (= &amp;#039;&amp;#039;Routledge Encyclopedias of the Middle Ages.&amp;#039;&amp;#039; 10). Routledge, New York NY u. a. 2005, ISBN 0-415-94052-4, S. 253.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Mehrfach-Bullauns ===&lt;br /&gt;
[[Datei:Clonmore bullan stone - geograph.org.uk - 1023930.jpg|mini|Dreifach-Bullaun von [[Clonmore]], [[County Carlow|Grafschaft Carlow]]]]&lt;br /&gt;
Bullauns im gewachsenen Felsen können bis zu sechs Löcher haben.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Corlett 2009&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Doppelt-Bullaun in [[Park]], Grafschaft Waterford.&amp;lt;ref&amp;gt;P. Lyons: &amp;#039;&amp;#039;Double-Bullaun at Park, Parish of Rathgormuck, Co. Waterford.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 78, Nummer 2, 1948, S. 178, {{JSTOR|25510661}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* St Mobhí, [[Rusheens]], Grafschaft Mayo, Felsen mit drei runden Aushöhlungen in einer Reihe.&amp;lt;ref&amp;gt;Celeste Ray: &amp;#039;&amp;#039;The Origins of Ireland’s Holy Wells.&amp;#039;&amp;#039; Archaeopress, Oxford 2014, ISBN 1-78491-044-9, Abb. 11.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Dreifach-Bullaun in  einem gewachsenen Felsen in [[Rathdrum]].&amp;lt;ref&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Bullaun-Stone at Rathdrum.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Series 6, Band 3 = Band 43, Nummer 2, 1913, S. 170, {{JSTOR|25517383}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Dreifach-Bullaun in einem länglichen Felsen, Clonmore, County Carlow.&lt;br /&gt;
* Sechsfach Bullaun in Kilbeg.&amp;lt;ref&amp;gt;David McGuinness, Markus Redmond: &amp;#039;&amp;#039;Two Bullaun Stones in Kilbeg Townland, County Wicklow.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 125, 1995, S. 129–131, {{JSTOR|25549793}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* „Ninehole Stone“ (OF017-018), [[Meelaghan]] townland, Co. Offaly, Felsen mit 10 Löchern.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kelleher 2008&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Der Bullaun im St. Bridget&amp;#039;s stone in [[Termon (County Cavan)|Termon]] bei [[Blacklion]], Kirchspiel von [[Killinagh]] in der [[County Cavan|Grafschaft Cavan]] hat neun runde Löcher mit Steinen darin, er wurde als [[Fluchstein]] verwendet.&amp;lt;ref&amp;gt;Liam Price: &amp;#039;&amp;#039;Rock-Basins, or „Bullauns“, at Glendalough and elsewhere.&amp;#039;&amp;#039; In: &amp;#039;&amp;#039;The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland.&amp;#039;&amp;#039; Band 89, Nummer 2, 1959, S. 161–188, hier S. 166, {{JSTOR|25509363}}.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Einzelbeispiele ===&lt;br /&gt;
In Killina westlich von [[Tullamore]] in der [[County Offaly|Grafschaft Offaly]] liegen nahe beieinander eine [[Heilige Quelle]], ein [[Mass Rock]] und ein Bullaun. Bei der Kirche von [[Toureen Peacaun]] in der [[County Tipperary|Grafschaft Tipperary]] umschließt der niedrige [[Steinkreis]] &amp;#039;&amp;#039;Beakan’s Cell&amp;#039;&amp;#039; mit vier Metern Durchmesser zwei Bullauns. Der größere ist unregelmäßig und scheint nicht zum Mahlen genutzt worden zu sein. Vor dem aufrechten Saint Brigid&amp;#039;s Stone im [[County Laois]] liegt ein „Kneeling stone“, auf dem gekniet und gebetet wurde, bevor der Stein geküsst wurde.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Verbreitung ==&lt;br /&gt;
Bullauns gibt es auch in [[England]], [[Cornwall]], [[Wales]] und [[Schottland]], Frankreich (&amp;#039;&amp;#039;pierres à bassin&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref&amp;gt;Roger Mathieu: &amp;#039;&amp;#039;Le mystère des pierres à bassins.&amp;#039;&amp;#039; Éditions Per Lous Chamis, Yssingeaux 1984.&amp;lt;/ref&amp;gt; oder &amp;#039;&amp;#039;pierre à cupule&amp;#039;&amp;#039;) und [[Litauen]] bei [[Zarasai]] (Akmuo su debeniu, Šilalės Aukuro akmuo, Lūžų akmuo su dubeniu).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;gallery perrow=&amp;quot;3&amp;quot; caption=&amp;quot;Bullauns&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
 Bullaun on Rosewall Hill.jpg|Bullaun vom Rosewall Hill&lt;br /&gt;
 Trevalgan Bullaun.jpg|Trevalgan Bullaun, Cornwall&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Siehe auch ==&lt;br /&gt;
* [[Bullaun von Clonlisk]]&lt;br /&gt;
* [[Bullauns von Reananerree]]&lt;br /&gt;
* [[Bullauns von Roscam]]&lt;br /&gt;
* [[Bullaun von Dromagorteen]]&lt;br /&gt;
* [[Gallen Bullaun]]&lt;br /&gt;
* [[Gletschermühle]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Bullaun| ]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Archäologischer Fachbegriff]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Archäologische Fundgattung]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;TExtHumer</name></author>
	</entry>
</feed>