<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bleiwolframat</id>
	<title>Bleiwolframat - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Bleiwolframat"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bleiwolframat&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-05T21:11:01Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bleiwolframat&amp;diff=1938255&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;ChemoBot: Entferne Parameter „Suchfunktion“ aus {{Infobox Chemikalie}} und bereinige Leerzeilen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Bleiwolframat&amp;diff=1938255&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-01-24T07:40:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Entferne Parameter „Suchfunktion“ aus {{Infobox Chemikalie}} und bereinige Leerzeilen&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox Chemikalie&lt;br /&gt;
| Strukturformel      = [[Datei:Pb2+.svg|x35px|Blei(II)-Ion]] [[Datei:Orthowolframat-Ion.svg|140px|Orthowolframation]]&lt;br /&gt;
| Andere Namen        = Blei(II)-wolframat&lt;br /&gt;
| Summenformel        = PbWO&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
| CAS                 = {{CASRN|7759-01-5}}&lt;br /&gt;
| EG-Nummer           = 231-849-7&lt;br /&gt;
| ECHA-ID             = 100.028.954&lt;br /&gt;
| PubChem             = 24464&lt;br /&gt;
| ChemSpider          = &lt;br /&gt;
| Beschreibung        = &lt;br /&gt;
| Molare Masse        = 455,04 g·[[mol]]&amp;lt;sup&amp;gt;−1&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Aggregat            = fest&lt;br /&gt;
| Dichte              = * 8,28 g·cm&amp;lt;sup&amp;gt;−3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Feldbauer&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 8,46 g·cm&amp;lt;sup&amp;gt;−3&amp;lt;/sup&amp;gt; (Raspit)&amp;lt;ref name=&amp;quot;hb&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Schmelzpunkt        = 1123 °C&amp;lt;ref name=&amp;quot;Feldbauer&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
| Siedepunkt          = &lt;br /&gt;
| Dampfdruck          = &lt;br /&gt;
| Löslichkeit         = nahezu unlöslich in Wasser&amp;lt;ref name=&amp;quot;hb&amp;quot; &amp;gt;Dale L. Perry, Sidney L. Phillips; Handbook of inorganic compounds; ISBN 978-0849386718.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| CLH                 = {{CLH-ECHA|Sammeleinstufung=ja|ID=100.240.788 |Name=lead compounds with the exception of those specified elsewhere in this Annex |Abruf=2025-04-26}}&lt;br /&gt;
| Quelle GHS-Kz       = &amp;lt;ref name=&amp;quot;Sigma&amp;quot;&amp;gt;{{Sigma-Aldrich|ALDRICH|398861|Abruf=2011-03-13}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| GHS-Piktogramme     = {{GHS-Piktogramme|07|08|09}}&lt;br /&gt;
| GHS-Signalwort      = Gefahr&lt;br /&gt;
| H                   = {{H-Sätze|302|332|360|373|410}}&lt;br /&gt;
| EUH                 = {{EUH-Sätze|-}}&lt;br /&gt;
| P                   = {{P-Sätze|201|273|308+313|501}}&lt;br /&gt;
| Quelle P            = &amp;lt;ref name=&amp;quot;Sigma&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Bleiwolframat&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;PWO&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;) ist eine kristalline Verbindung aus [[Wolfram]], [[Blei]] und [[Sauerstoff]]. Bleiwolframat wird als sehr [[Strahlenresistenz|strahlungsresistenter]] [[Szintillator]] in [[Kalorimeter (Teilchenphysik)|Kalorimetern der Teilchenphysik]] verwendet.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Vorkommen ==&lt;br /&gt;
Bleiwolframat kommt natürlich als [[Mineral]] [[Stolzit]] und [[Raspit]] vor.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Gewinnung und Darstellung ==&lt;br /&gt;
Die Kristalle werden sowohl mit dem [[Czochralski-Verfahren]] als auch der [[Bridgman-Stockbarger-Methode]] aus einer stöchiometrischen Schmelze von [[Blei(II)-oxid|PbO]] und [[Wolfram(VI)-oxid|WO&amp;lt;sub&amp;gt;3&amp;lt;/sub&amp;gt;]] hergestellt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Ippolitova&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|journal=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research A|volume=537|issue=1–2|pages=353–356|date=2005|author=M. Ippolitova et al.|language=englisch|title=Lead tungstate crystals for the ALICE/CERN experiment|doi=10.1016/j.nima.2004.08.042}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Baoguo&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal|journal=J. Appl. Phys.|volume=86|issue=7|pages=3571–3578|date=1999|author=Baoguo Han, Xiqi Feng, Guangin Hu, Yanxing Zhang, Zhiwen Yin|language=englisch|title=Annealing effects and radiation damage mechanisms of PbWO&amp;lt;sub&amp;gt;4&amp;lt;/sub&amp;gt; single crystals|doi=10.1063/1.371260}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Formel|formel=&amp;lt;chem&amp;gt;PbO + WO3 -&amp;gt; PbWO4&amp;lt;/chem&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Eigenschaften ==&lt;br /&gt;
Bleiwolframat hat eine Schmelztemperatur von 1123&amp;amp;nbsp;°C, eine [[Dichte]] von 8,28&amp;amp;nbsp;g/cm&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; und ist nicht hygroskopisch. Das spektrale Maximum des Szintillationslichts liegt bei 430&amp;amp;nbsp;nm, dort beträgt der [[Brechungsindex]] 2,17. Die [[Strahlungslänge]] beträgt 0,89&amp;amp;nbsp;cm. 80 % des Szintillationslichts wird innerhalb von 25&amp;amp;nbsp;ns emittiert. Die Szintillationslichtausbeute von Bleiwolframat ist gering und beträgt lediglich 5 % von [[Bismutgermanat]] oder 0,6 % von [[Natriumiodid]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Feldbauer&amp;quot;&amp;gt;{{internetquelle|autor=Florian Feldbauer|hrsg=[[Ruhr-Universität Bochum]]|url=https://www.yumpu.com/de/document/view/21606415/studien-zur-strahlenharte-von-bleiwolframat-kristallen-institut-fur-|titel=Studien zur Strahlenhärte von Bleiwolframat-Kristallen, Masterarbeit|datum=2009|zugriff=2018-11-12}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Weiterhin ist die Lichtausbeute stark von der Temperatur abhängig.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Ingram1&amp;quot;&amp;gt;{{internetquelle|autor=Q. Ingram1|url=http://www.panic05.lanl.gov/abstracts/272/proc_ingram_272_20_Dec_05.pdf|format=PDF; 165&amp;amp;nbsp;kB|sprache=englisch|titel=The Lead Tungstate Electromagnetic Calorimeter of CMS|datum=16. März 2006|archiv-url=https://web.archive.org/web/20061007083824/http://www.panic05.lanl.gov/abstracts/272/proc_ingram_272_20_Dec_05.pdf|archiv-datum=2006-10-07|zugriff=2010-04-02}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Bei etwa 400&amp;amp;nbsp;°C setzt sich Raspit in Stolzit um.&amp;lt;ref name=&amp;quot;hb&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Verwendung ==&lt;br /&gt;
Am [[Large Hadron Collider]] am [[CERN]] kommt Bleiwolframat in den Detektoren [[Compact Muon Solenoid|CMS]] und [[ALICE]] zum Einsatz, weiterhin ist ein Einsatz im PANDA-Detektor am [[GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung#Das Internationale Beschleunigerzentrum FAIR|FAIR-Beschleunigerzentrum]] geplant.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Feldbauer&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ECAL des Compact Muon Solenoids ===&lt;br /&gt;
Das elektronische Kalorimeter ECAL des Compact Muon Solenoids besteht aus einer Röhre aus 61.200 Kristallen und zwei Endelementen aus jeweils 7324 Kristallen. Die Kristalle haben die Abmessungen von 24 × 24 × 230&amp;amp;nbsp;mm im radialen Bereich und 30 × 30 × 220&amp;amp;nbsp;mm an den Endstücken. Die erwartete Strahlendosis im Laufe von 10 Jahren Betrieb beträgt für den radialen Bereich 4000&amp;amp;nbsp;[[Gray|Gy]] und 2·10&amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;amp;nbsp;[[Neutron]]en/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, an den Endstücken wird die fünfzigfache Dosis erwartet. Durch die hohe Strahlungsdosis wird im CMS eine Schwankung der Transmittivität um etwa 5 % erwartet. Zur Korrektur der Schwankungen ist das CMS mit einem System ausgestattet, mit welchem zu Kalibrierungszwecken Laserlicht über Glasfaser in die einzelnen Kristalle eingekoppelt wird.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Ingram1&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== ALICE-PHOS-Detektor ===&lt;br /&gt;
Im PHOS-Kalorimeter des ALICE-Detektors kommen Kristalle der Abmessung 22 × 22 × 180&amp;amp;nbsp;mm zum Einsatz. Die Kristalle sind mit etwa 100&amp;amp;nbsp;ppm [[Yttriumoxid]] dotiert. Zur Erhöhung der Lichtausbeute werden die Bleiwolframat-Kalorimeter im ALICE-Detektor auf −25&amp;amp;nbsp;°C abgekühlt. Nach zehnjährigem Betrieb wird eine Strahlendosis von 1&amp;amp;nbsp;Gy und eine Neutronendosis von 2·10&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;amp;nbsp;Neutronen/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; erwartet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Ippolitova&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== PANDA-EMC-Detektor ===&lt;br /&gt;
Im elektromagnetischen Kalorimeter (EMC) des PANDA-Detektors kommen 16.000 Bleiwolframat-Kristalle von etwa 21 × 28 × 200&amp;amp;nbsp;mm mit dem Gewicht von etwa einem Kilogramm zum Einsatz. Die Betriebstemperatur des EMC beträgt −25&amp;amp;nbsp;°C.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Feldbauer&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
* [http://cerncourier.com/cws/article/cern/28507/1/cernimag1-10-01 CERNCourier: Einsatz im CMS (englisch)]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Bleiverbindung]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Wolframat]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Beschränkter Stoff nach REACH-Anhang XVII, Eintrag 63]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Beschränkter Stoff nach REACH-Anhang XVII, Eintrag 72]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;ChemoBot</name></author>
	</entry>
</feed>