<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="de">
	<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=BMW_M73</id>
	<title>BMW M73 - Versionsgeschichte</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=BMW_M73"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=BMW_M73&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-05T05:53:03Z</updated>
	<subtitle>Versionsgeschichte dieser Seite in Wikipedia (Deutsch) – Lokale Kopie</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.8</generator>
	<entry>
		<id>https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=BMW_M73&amp;diff=1392815&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Aka: Leerzeichen vor Maßeinheit, typografische Anführungszeichen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=BMW_M73&amp;diff=1392815&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-04-22T14:04:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Leerzeichen vor Maßeinheit, typografische Anführungszeichen&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Neue Seite&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox Verbrennungsmotor&lt;br /&gt;
| Modell              = M73&lt;br /&gt;
| Hersteller          = [[BMW]]&lt;br /&gt;
| Funktionsprinzip    = [[Ottomotor]]&lt;br /&gt;
| Bild                = BMW 750iL Individual - Flickr - The Car Spy (21).jpg&lt;br /&gt;
| Bild zeigt          = M73-Motor im [[BMW E38|BMW 750iL]]&lt;br /&gt;
| Motorenbauform      = 60° [[V-Motor|V]], Zwölfzylinder&lt;br /&gt;
| Ventilsteuerung     = &lt;br /&gt;
| von                 = 1994&lt;br /&gt;
| bis                 = 2002&lt;br /&gt;
| Bohrung             = 85 bzw. 86,4&lt;br /&gt;
| Hub                 = 79 bzw. 85&lt;br /&gt;
| Hubraum             = 5379–5980&lt;br /&gt;
| Gemischaufbereitung = &lt;br /&gt;
| Motoraufladung      = &lt;br /&gt;
| Leistung            = 240–316&lt;br /&gt;
| Drehmoment          = 490–600&lt;br /&gt;
| Gewicht             = &lt;br /&gt;
| Vorgänger           = [[BMW M70|M70]]&lt;br /&gt;
| Nachfolger          = [[BMW N73|N73]]&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Der &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;BMW M73&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ist ein V12-Ottomotor des Automobilherstellers [[BMW]] und wurde 1994 als Nachfolger des [[BMW M70|M70]] vorgestellt. Er kam im [[BMW E38|BMW 7er]], [[BMW E31|BMW 8er]] sowie im [[Rolls-Royce Silver Seraph]] zum Einsatz. 1999 wurde ein [[BMW Z3]] mit diesem Motor ausgerüstet; aus diesem Prototyp ergab sich keine Serienfertigung.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Internetquelle |autor=Tim Neumann |url=https://www.autozeitung.de/geheime-bmw-m-modelle-110810.html |titel=BMW M GmbH: Unbekannte Prototypen |werk=autozeitung.de |datum=2023-03-09 |abruf=2023-11-12}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Internetquelle |autor=Uli Baumann |url=https://www.auto-motor-und-sport.de/tuning/die-geheimen-bmw-m-modelle-m-renner-die-nie-gebaut-wurden |titel=Die geheimen BMW M-Modelle: Was macht der V12 da im Z3? |werk=auto-motor-und-sport.de |datum=2022-07-01 |abruf=2023-11-12}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
__TOC__&lt;br /&gt;
== Konstruktion ==&lt;br /&gt;
Der [[Zylinderbankwinkel]] beträgt 60°. Der Motorblock besteht aus einer [[Aluminium-Silicium-Legierung|Aluminium-Silicium-Legierung („Alusil“)]]-Legierung,&amp;lt;ref&amp;gt;{{Internetquelle |autor=Eric Smith |url=http://australiancar.reviews/bmw_M73.php |titel=BMW M73 engine (1994-02) |werk=australiancar.reviews |abruf=2023-11-16}}&amp;lt;/ref&amp;gt; die Zylinderköpfe mit obenliegenden Nockenwellen aus [[Aluminium]]. Während die meisten BMW-Motoren zu dieser Zeit auf Vierventiltechnik umgestellt wurden, blieb der M73 bei zwei Ventilen pro Zylinder.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Neu war der Schwingungsdämpfer an der Kurbelwelle, für die nun Lager aus dem Achtzylinder [[BMW M60|M60]] verwendet wurden. Weiter kamen Klopfsensoren zum Einsatz. Die Federn an den Ventilen hatten durch kleinere Federkonstanten geringere Reibung. Aus Umweltbelangen waren die Auslassventile nun ohne Natriumfüllung.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ab Modelljahr 1999 erhielt der 750i erstmals einen elektrisch beheizten [[Katalysator]] und erfüllte fortan bei gleichzeitig unverändertem Leistungsvermögen die anspruchsvolle amerikanische LEV und EU3/D4 Gesetzgebung.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== McLaren und Le Mans ===&lt;br /&gt;
Die Leistungsfähigkeit des BMW V12-Konzeptes wurde deutlich, als die auf sechs Liter Hubraum vergrößerte und mit Vierventiltechnik bestückte Ausführung [[BMW S70]]/2 mit 627 PS im geschlossenen [[McLaren F1]] Sportwagen nicht nur als 370 km/h schnelle Straßenversion Aufsehen erregte, sondern als GTR das [[24-Stunden-Rennen von Le Mans 1995]] gewann. Um nicht nur als Motorenlieferant, sondern auch als Fahrzeughersteller zu siegen, baute BMW ab 1998 für Le Mans offene Rennsportwagen, wobei der [[BMW V12 LMR]] das [[24-Stunden-Rennen von Le Mans 1999]] gegen starke Konkurrenten von Mercedes, Toyota und Audi gewann. Für den Rennbetrieb wurde die Höchstleistung regelbedingt durch [[Luftmengenbegrenzer]] auf etwa 580 PS gedrosselt. Ohne diese Begrenzung ergaben sich im &amp;#039;&amp;#039;[[BMW E53#Besonderheiten|X5 Le Mans]]&amp;#039;&amp;#039;-Experimentalfahrzeug etwa 700 PS.&amp;lt;ref&amp;gt;[https://www.bimmertoday.de/2011/04/02/bilder-aus-garching-der-bmw-v12-lmr-von-bmw-motorsport/ Bimmertoday über den V12 LMR] vom 2. April 2011, abgerufen am 5. Januar 2018.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Variante mit Wasserstoffantrieb ===&lt;br /&gt;
[[Datei:Motor Hydrogen 7.JPG|mini|links|M73-Motor für Wasserstoff im [[BMW E38#Wasserstoffauto 750hL|E38]]]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Im Jahr 2000 gab es den M73 als Variante, die auch mit Wasserstoff betrieben werden konnte, in der langen Karosserie des 750iL als [[BMW E38#Wasserstoffauto 750hL|750hL]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sustainable Value Report 2001/2002&amp;quot;&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://www.bmwgroup.com/content/dam/bmw-group-websites/bmwgroup_com/responsibility/downloads/de/2001/sustainable_value_report_de.pdf |titel=Sustainable Value Report 2001/2002 |hrsg=Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft |datum=2001-09 |seiten=10–13 |format=PDF |offline=1 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160827142207/https://www.bmwgroup.com/content/dam/bmw-group-websites/bmwgroup_com/responsibility/downloads/de/2001/sustainable_value_report_de.pdf |archiv-datum=2016-08-27 |abruf=2018-01-03}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Pressemeldung 2001-11-08&amp;quot;&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://www.press.bmwgroup.com/deutschland/article/detail/T0005925DE/ |titel=CleanEnergy WorldTour 2001: Finale in Berlin |hrsg=BMW Group |datum=2001-11-08 |abruf=2018-01-03 |kommentar=Pressemeldung}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Unterschied zur reinen Benzinversion sind die Wasserstoffeinblasventile im Ansaugtrakt und ein spezielles elektronisches Gemischbildungssystem. Im Wasserstoffbetrieb leistet der Motor nur noch 150 kW (204 PS), was den 750hL in 9,6&amp;amp;nbsp;s von&amp;amp;nbsp;0 auf 100 km/h beschleunigte und für eine Spitzengeschwindigkeit von 226 km/h reichte.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Presseinformation 750hL&amp;quot;&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://bmw-grouparchiv.de/research/detail/index.xhtml?id=3418645 |titel=Das Wasserstoff-Zeitalter hat begonnen |hrsg=Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft |datum=2000-05-11 |format=PDF |abruf=2018-01-04 |kommentar=Presseinformation |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200922050926/https://bmw-grouparchiv.de/research/detail/index.xhtml?id=3418645 |archiv-datum=2020-09-22 |offline=ja |archiv-bot=2024-07-15 12:11:28 InternetArchiveBot }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Auf der [[Nordschleife|Nürburgring-Nordschleife]] unterbot der 750hL im Betrieb mit Wasserstoff die 10-Minuten-Grenze für eine Runde mit 9&amp;amp;nbsp;Minuten und 53&amp;amp;nbsp;Sekunden.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Internetquelle |url=https://www.press.bmwgroup.com/deutschland/article/detail/T0005725DE/emission-impossible |titel=Emission Impossible |hrsg=BMW Group |datum=2000-08-09 |abruf=2018-01-04 |kommentar=Pressemeldung}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
Fünfzehn 750hL waren in Dingolfing hergestellt worden – BMW sprach von „Kleinserie“ –, dienten auf der EXPO 2000 als Shuttlefahrzeuge und absolvierten dann innerhalb der „CleanEnergy WorldTour 2001“ 150.000 km, was die Alltagstauglichkeit zeigen sollte.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Pressemeldung 2001-11-08&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Absatz}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Daten ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Motor || Hubraum || Bohrung × Hub || Ventile/Zyl. || Verdichtung || Leistung bei 1/min || Drehmoment bei 1/min || Bauzeit&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|M73B54 || rowspan=&amp;quot;2&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|5379 cm³ ||rowspan=&amp;quot;2&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|85,0 mm × 79,0 mm|| rowspan=&amp;quot;3&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot; |2 || rowspan=&amp;quot;2&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|10,0&amp;amp;thinsp;:&amp;amp;thinsp;1 || rowspan=&amp;quot;2&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;| 240 kW (326 PS) bei 5000 || rowspan=&amp;quot;2&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|490 Nm bei 3900 || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|1994–1998&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|M73TUB54 || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|1998–2002&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|Alpina || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|5980 cm³ || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|86,4 mm × 85,0 mm|| style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot; |10,25&amp;amp;thinsp;:&amp;amp;thinsp;1 || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|316 kW (430 PS) bei 5400 || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|600 Nm bei 4200 || style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;|1999–2002&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Verwendung ==&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;M73&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* 1994–2001 im [[BMW E38]] 750i/750iL&lt;br /&gt;
* 1993–1999 im [[BMW E31]] 850Ci&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;M73 TU&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* 1998–2001 im [[BMW E38]] 750i/750iL&lt;br /&gt;
* 1999–2002 im [[Rolls-Royce Silver Seraph]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;D3&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
* 1995–1998 im [[BMW E38]] [[Alpina Burkard Bovensiepen|Alpina]] B12 5.7&lt;br /&gt;
* 1998–2001 im [[BMW E38]] [[Alpina Burkard Bovensiepen|Alpina]] B12 6.0&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Auszeichnungen ==&lt;br /&gt;
Der M73 gewann 1999 die Kategorie „Über 4 Liter“ des [[International Engine of the Year|International-Engine-of-the-Year]]-Awards.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Literatur ==&lt;br /&gt;
* [https://www.meeknet.co.uk/E38/Pdf/M73TechBrief.pdf Sog. Engine Workbook für den BMW M73], mit Schnitt- und anderen Zeichnungen, Reprint 06/1995 (englisch), abgerufen am 1. Januar 2018;&lt;br /&gt;
* [http://australiancar.reviews/bmw_M73.php Der M73 bebildert bei AustralianCar.Review] (englisch), abgerufen am 2. Januar 2018.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Weblinks ==&lt;br /&gt;
{{Commonscat|BMW M73 engine|BMW M73}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Einzelnachweise ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Zeitleiste BMW-Ottomotoren}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Kategorie:BMW-Motor|M73]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Motorenmodell (V-Motor)]]&lt;br /&gt;
[[Kategorie:Motorenmodell (Ottomotor)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Aka</name></author>
	</entry>
</feed>