Notice: Unexpected clearActionName after getActionName already called in /var/www/html/includes/context/RequestContext.php on line 338
Neuronenspezifische Enolase – Wikipedia Zum Inhalt springen

Neuronenspezifische Enolase

aus Wikipedia, der freien Enzyklopädie
(Weitergeleitet von Neuronspezifische Enolase)
{{#if: | {{#if: 1TE6, 2AKM, 2AKZ, 3UCC, 3UCD, 3UJE, 3UJF, 3UJR, 3UJS| {{#if:3353| {{#if: 433 Aminosäuren | {{#if: Homodimer, Heterodimer | {{#if: 2 Mg2+ | {{#if: | {{#if: α/γ, γ/γ | {{#if: ENO2ENOGP09104Vorlage:CASRN13136095394 | {{#if: ENO2ENOG | {{#if: P09104Vorlage:CASRN13136095394 | {{#if: | {{#if:| {{#if: | {{#if: 4.2.1.11LyaseEliminierung2-Phospho-D-GlyceratPhosphoenolpyruvat + H2O | {{#if: 4.2.1.11Lyase| {{#if: | {{#if: | {{#if: Eliminierung| {{#if: 2-Phospho-D-Glycerat| {{#if: Phosphoenolpyruvat + H2O| {{#if: Lebewesen{{#if: P09104 | {{#ifeq: Enolase 3 | NV ||1}}|}}| {{#if: P09104 | {{#ifeq: Enolase 3 | NV || | style="background:#C3FDB8; color:#000000;" | Homologie-Familie {{#if: Lebewesen | | style="background:#C3FDB8; color:#000000;" | Übergeordnetes Taxon {{#if: | | style="background:#C3FDB8; color:#000000;" | Ausnahmen {{#if: {{#if: Hausmaus | | colspan="3" style="background:#90EE90; color:#202122; text-align:center;" | Orthologe {{#if: ENSG00000111674ENSMUSG00000004267
{{#if: | | Neuronenspezifische Enolase }}
Neuronenspezifische Enolase }}
Modell nach 1TE6
Neuronenspezifische Enolase }}
Andere Namen

{{{Andere Namen}}} }}

Vorhandene Strukturdaten: 1TE6, 2AKM, 2AKZ, 3UCC, 3UCD, 3UJE, 3UJF, 3UJR, 3UJS }}

Eigenschaften des menschlichen Proteins

}}

Masse/Länge Primärstruktur 433 Aminosäuren

}}

Sekundär- bis Quartärstruktur Homodimer, Heterodimer

}}

Kofaktor 2 Mg2+

}}

Präkursor

}}

Isoformen α/γ, γ/γ

}}

Bezeichner
{{#if:ENOG | Gen-Namen | Gen-Name}} | Gen-Name(n) }}
Externe IDs 0 | }} - = – valid|1|2=/^[1-9]%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?%d?$/ 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}} }}{{#invoke:TemplatePar|check

all= 1= opt= 2= 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:PubChem}} template= Vorlage:PubChem format=

}}{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}}}{{#if:Vorlage:CASRN |

 }}

}}

Arzneistoffangaben
ATC-Code
 }}
 {{#if:|
DrugBank
Wirkstoffklasse
 }}

}}

Transporter-Klassifikation
TCDB
Bezeichnung {{{TranspText}}}
 }}

}}

{{#if:|Inhibitorklassifikation|{{#if:|Enzymklassifikationen|Enzymklassifikation}}}}
EC, Kategorie
MEROPS
MEROPS
Reaktionsart Eliminierung
 }}
Substrat 2-Phospho-D-Glycerat
 }}
Produkte Phosphoenolpyruvat + H2O
 }}


}}

Vorkommen
{{#if: Enolase 3|Hovergen}}] Enolase 3|Hovergen}}]}} }} }}
Lebewesen }}
}}

}}

Mensch Hausmaus
Entrez
 {{ #if: 2026
2026 }}
 {{ #if: 13807
13807 }}
style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Ensembl
    {{ #if: ENSG00000111674
ENSG00000111674 }}
    {{ #if: ENSMUSG00000004267
ENSMUSG00000004267 }}

}

 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | UniProt
 {{ #if: P09104
    | | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P09104}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}
    | |  }}
 {{ #if: P17183
    | | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P17183}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}
    | |  }}
 |-
 {{#if: NM_001975NM_001302642
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (mRNA)
      {{ #if: NM_001975
         | | NM_001975
         | |  }}
      {{ #if: NM_001302642
         | | NM_001302642
         | |  }}
    |}}
 |-
 {{#if: NP_001966NP_001289571
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (Protein)
      {{ #if: NP_001966
         | | NP_001966
         | |  }}
      {{ #if: NP_001289571
         | | NP_001289571
         | |  }}
    |}}
 |-
 {{#if: 12691374569236986124760053124769673
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Genlocus
      {{#if: 12 
        | {{#if: 6913745 
            | {{#if: 6923698 
                | |  #if: hg38 |?db=hg38|}}&position=chr12:6913745-6923698 Chr 12: {{#expr: 6913745 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 6923698 / 1000000 round 2}} Mb 
                | |  }}
            | |  }}
        | |  }}
      {{#if: 6 
        | {{#if: 124760053 
            | {{#if: 124769673 
                | |  #if: mm10 |?db=mm10|}}&position=chr6:124760053-124769673 Chr 6: {{#expr: 124760053 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 124769673 / 1000000 round 2}} Mb 
                | |  }}
           | |  }}
       | |  }}
    |}}
 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | PubMed-Suche 
 {{ #if: 2026
    | | 2026
    | |  }}
 {{ #if: 13807
    | | 13807
    | |  }}

| |- | colspan="3" style="background:#90EE90; color:#202122; text-align:center;" | Orthologe (Mensch) |- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Entrez | colspan="2" | 2026

 {{#if: ENSG00000111674
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Ensembl | colspan="2" | ENSG00000111674 }} |- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | UniProt | colspan="2" | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P09104}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}

 {{#if: NM_001975
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (mRNA) | colspan="2" | NM_001975 }}

 {{#if: NP_001966
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (Protein) | colspan="2" | NP_001966 }}

 {{#if: 12 
   | {{#if: 6913745 
       | {{#if: 6923698 
           | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Genlocus | colspan="2" | #if: hg38 |?db=hg38|}}&position=chr12:6913745-6923698 Chr 12: {{#expr: 6913745 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 6923698 / 1000000 round 2}} Mb

           |  }}
       |  }}
   |  }}

|- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | PubMed-Suche | colspan="2" | 2026 }} {{#if: Hausmaus

    | {{#if: 13807ENSMUSG00000004267NM_001302642NP_001289571mm106124760053124769673P17183 
        |
        |  Spezies2= ist definiert, es sind jedoch keine weiteren Angaben zu Spezies2 vorhanden.{{#ifeq:0|0| }} }}
    | {{#if: 13807ENSMUSG00000004267NM_001302642NP_001289571mm106124760053124769673P17183 
        |  Es sind Angaben zu Spezies2 vorhanden, Spezies2= ist jedoch nicht definiert.{{#ifeq:0|0| }}
        |}}

}} | {{#if: Hausmaus | | colspan="3" style="background:#90EE90; color:#202122; text-align:center;" | Orthologe

 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" |
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122; text-align:center;" | Mensch
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122; text-align:center;" | Hausmaus
 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Entrez
 {{ #if: 2026
    | | 2026
    | |  }}
 {{ #if: 13807
    | | 13807
    | |  }}
 |-
 {{#if: ENSG00000111674ENSMUSG00000004267
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Ensembl
    {{ #if: ENSG00000111674
       || ENSG00000111674
       ||  }}
    {{ #if: ENSMUSG00000004267
       || ENSMUSG00000004267
       ||  }}
  |}}
 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | UniProt
 {{ #if: P09104
    | | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P09104}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}
    | |  }}
 {{ #if: P17183
    | | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P17183}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}
    | |  }}
 |-
 {{#if: NM_001975NM_001302642
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (mRNA)
      {{ #if: NM_001975
         | | NM_001975
         | |  }}
      {{ #if: NM_001302642
         | | NM_001302642
         | |  }}
    |}}
 |-
 {{#if: NP_001966NP_001289571
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (Protein)
      {{ #if: NP_001966
         | | NP_001966
         | |  }}
      {{ #if: NP_001289571
         | | NP_001289571
         | |  }}
    |}}
 |-
 {{#if: 12691374569236986124760053124769673
    | | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Genlocus
      {{#if: 12 
        | {{#if: 6913745 
            | {{#if: 6923698 
                | |  #if: hg38 |?db=hg38|}}&position=chr12:6913745-6923698 Chr 12: {{#expr: 6913745 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 6923698 / 1000000 round 2}} Mb 
                | |  }}
            | |  }}
        | |  }}
      {{#if: 6 
        | {{#if: 124760053 
            | {{#if: 124769673 
                | |  #if: mm10 |?db=mm10|}}&position=chr6:124760053-124769673 Chr 6: {{#expr: 124760053 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 124769673 / 1000000 round 2}} Mb 
                | |  }}
           | |  }}
       | |  }}
    |}}
 |-
 | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | PubMed-Suche 
 {{ #if: 2026
    | | 2026
    | |  }}
 {{ #if: 13807
    | | 13807
    | |  }}

| |- | colspan="3" style="background:#90EE90; color:#202122; text-align:center;" | Orthologe (Mensch) |- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Entrez | colspan="2" | 2026

 {{#if: ENSG00000111674
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Ensembl | colspan="2" | ENSG00000111674 }} |- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | UniProt | colspan="2" | {{#if: kurz| | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P09104}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}

 {{#if: NM_001975
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (mRNA) | colspan="2" | NM_001975 }}

 {{#if: NP_001966
    | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Refseq (Protein) | colspan="2" | NP_001966 }}

 {{#if: 12 
   | {{#if: 6913745 
       | {{#if: 6923698 
           | |-

| style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | Genlocus | colspan="2" | #if: hg38 |?db=hg38|}}&position=chr12:6913745-6923698 Chr 12: {{#expr: 6913745 / 1000000 round 2}} – {{#expr: 6923698 / 1000000 round 2}} Mb

           |  }}
       |  }}
   |  }}

|- | style="background:#C3FDB8; color:#202122;" | PubMed-Suche | colspan="2" | 2026 }} {{#if: Hausmaus

    | {{#if: 13807ENSMUSG00000004267NM_001302642NP_001289571mm106124760053124769673P17183 
        |
        |  Spezies2= ist definiert, es sind jedoch keine weiteren Angaben zu Spezies2 vorhanden.{{#ifeq:0|0| }} }}
    | {{#if: 13807ENSMUSG00000004267NM_001302642NP_001289571mm106124760053124769673P17183 
        |  Es sind Angaben zu Spezies2 vorhanden, Spezies2= ist jedoch nicht definiert.{{#ifeq:0|0| }}
        |}}

}} }}

|}{{#if:Protein_ENO2_PDB_1te6.png||}}

Die neuronenspezifische Enolase (NSE, ENOG), engl.: neuronspecific enolase, ist ein Enzym (Biokatalysator) des Glucose-Stoffwechsels. Sie kommt in verschiedenen Isoformen in den Nervenzellen (Neuronen) des Gehirns und des peripheren Nervengewebes sowie in neuroendokrinen Geweben, v. a. in den sog. APUD-Zellen, vor.

Erhöhte Serumwerte von NSE sind die Folge von kardiovaskulären Ereignissen, zerebralen Traumata, diversen Tumorerkrankungen, Sklerodermie, Creutzfeldt-Jakob-Krankheit oder schlechter Handhabung von Blutproben durch Zerfall von Erythrozyten oder Thrombozyten. Der obere Grenzwert im Serum bei Erwachsenen wird von verschiedenen Labors mit 10, 12, 16,3 und 18,5 μg/l unterschiedlich angegeben.

NSE gehört zu einer von drei Enzymgruppen, die zusammen als Enolasen bezeichnet werden, alle dieselbe Reaktion katalysieren und die in allen Lebewesen vorkommen, die Glucose verwerten. Während α-Enolasen gewebeunspezifisch sind, sind β-Enolasen nur in Muskelzellen und γ-Enolasen nur in Nervengewebe lokalisiert. Tatsächlich handelt es sich jeweils um ein Homo- oder Heterodimer aus drei möglichen Untereinheiten (α, β, γ), die miteinander kombiniert werden. Von diesen Kombinationen werden fünf tatsächlich angetroffen: α/α in Embryonen und im Erwachsenen gewebeunspezifisch; α/β und β/β in gestreifter Muskulatur; und α/γ und γ/γ in Neuronen. Während der Ontogenese werden bevorzugt die Heterodimere synthetisiert.<ref>PROSITE PDOC00148</ref><ref>{{#if: | | UniProt }} {{#if:|{{{titel}}}|P09104}}{{#if:|Vorlage:Abrufdatum}}</ref>

Katalysierte Reaktion

Datei:D-2-Phosphoglycerat2.svg <math>\mathrm{\xrightarrow [Enolase]{-Wasser} }</math> Datei:Phosphoenolpyruvat Fischer2.svg ADP     ATP
Datei:R-Pfeil rechts 1-3.svg
Pyruvatkinase
Datei:Pyruvat Fischer.svg
D-2-Phosphoglycerat Phosphoenolpyruvat     Pyruvat

2-Phosphoglycerat spaltet ein Wassermolekül ab; es entsteht Phosphoenolpyruvat (PEP). Aufgrund der entstandenen Doppelbindung ist die Phosphatgruppe des PEP instabil gebunden und wird leicht auf ADP unter Bildung von ATP übertragen; aus dem PEP entsteht Brenztraubensäure bzw. Pyruvat.<ref>Eintrag zu Phosphoenolpyruvat. In: Römpp Online. Georg Thieme VerlagVorlage:Abrufdatum{{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}}||{{#ifeq: 0 | 0 | }} }}</ref>

Bewertung

NSE bei gutartigen Erkrankungen

Erhöhte Konzentrationen von NSE im Blutserum findet man bei

  • gutartigen Lungenerkrankungen
  • Erkrankungen des Gehirns oder der Nervenzellen.
Bei Erkrankungen des Gehirns findet man erhöhte Werte für NSE auch im Liquor (Gehirnwasser). Dies gilt z. B. für Hirnhautentzündung (Meningitis), Schlaganfall, intrazerebralen Blutung, Subarachnoidalblutung, zerebrale Hypoxie (Mangelversorgung mit Sauerstoff), Encephalomyelitis disseminata (Multiple Sklerose), Creutzfeldt-Jakob-Krankheit und andere Erkrankungen, die zur Degeneration von Nervenzellen führen. NSE ist ein prognostischer Faktor für Patienten mit zerebralen Hypoxiezuständen. Signifikant erhöhte NSE-Werte im Serum (> 33 μg/l) in den ersten Tagen nach einer Reanimation deuten auf eine ungünstige Prognose hin.
  • Schwangerschaften mit Neuralrohrdefekten beim Kind

NSE bei bösartigen Erkrankungen

NSE ist ein Tumormarker bei sehr unterschiedlichen Tumoren. Beim kleinzelligen Bronchialkarzinom gilt NSE als der zentrale Tumormarker, er korreliert mit dem Ausmaß der Erkrankung, nicht aber mit dem Ort und der Art der Metastasierung. Unter erfolgreicher Chemotherapie kommt es zum Absinken der anfangs erhöhten NSE-Werte. NSE-Erhöhungen finden sich außerdem beim Neuroblastom, bei neuroendokrinen Tumoren, beim Seminom (Hoden-Tumor), Ewing-Sarkom, außerdem mit geringerer Sensitivität beim Nierenkarzinom und bei weiteren Tumorerkrankungen. NSE eignet sich nicht zur Tumorsuche und nicht zur Erstdiagnose, wohl aber zur Kontrolle eines Verlaufs oder einer Behandlung.

Störungen

NSE ist in höherer Konzentration in Erythrozyten (rote Blutkörperchen) und in Thrombozyten (Blutplättchen) enthalten. Daher finden sich erhöhte NSE-Werte im Serum, wenn es zur Zerstörung der roten Blutkörperchen (z. B. bei Hämolyse) oder der Blutplättchen gekommen ist (z. B. bei unerwünschter Gerinnung im Analyseröhrchen oder bei unsachgemäßem Zentrifugieren).

Hemmstoffe

Die Enolase wird durch Fluorid inhibiert. Dies nutzt man bei Blutproben aus, wenn man die Glucosewerte bestimmen möchte. Durch das inhibierte Enzym kann die Glykolyse im Proberöhrchen nicht ablaufen, so dass ein Glucoseabbau nicht stattfindet.<ref>Todd A. Swanson, Sandra I. Kim und Marc J. Glucksman: BRS Biochemistry, Molecular Biology, and Genetics. Lippincott Raven; 5. Auflage 2010; ISBN 978-0-7817-9875-4; S. 65</ref>

Einzelnachweise

<references />

Literatur

  • {{#invoke:Vorlage:Literatur|f}}

Weblinks

[[b:{{#if:|{{{lang}}}:}}{{#if:Biochemie und Pathobiochemie: Enolase|Biochemie und Pathobiochemie: Enolase|Neuronenspezifische Enolase}}|Wikibooks: {{#if:|{{{2}}}|{{#if:Biochemie und Pathobiochemie: Enolase|Biochemie und Pathobiochemie: Enolase|Neuronenspezifische Enolase}}}}]]{{#switch: 1

|1|= – Lern- und Lehrmaterialien |0|-= |X|x={{#switch: 0

      |0|4|10|12|14|100=}}

|#default= – {{{suffix}}}

}}{{#if: | ({{#invoke:Multilingual|format|{{{lang}}}|slang=!|shift=m}}) }}

{{#invoke:TemplatePar|check

  |opt= 1= 2= lang= suffix=
  |template=Vorlage:Wikibooks
  |cat=Wikipedia:Vorlagenfehler/Schwesterprojekt
  }}

Vorlage:Hinweisbaustein