Fränkisch (Sprachwissenschaft)
Fränkisch wird als Glottonym traditionell in der konventionellen Nomenklatur der Germanistik und Niederlandistik verwendet, um eine Reihe westgermanischer Dialekte zu bezeichnen, die in den ehemaligen Kernregionen des frühmittelalterlichen fränkischen Reiches (in den Herzogtümern Nieder- und Oberlothringen und im Herzogtum Franken) gesprochen werden.
Sprachtypologisch gibt es keine sprachlichen Merkmale, die im ganzen und nur im Gebiet des Fränkischen verbreitet und damit typisch für die als „fränkisch“ bezeichneten Dialekte sind. Althochdeutsch frenkisk galt laut Althochdeutschem Wörterbuch „wohl in sehr weit gefaßter Bedeutung, das ganze ôstarrîhhi [= Ostfrankenreich] umfassend wie später ‘deutsch’“.<ref>Althochdeutsches Wörterbuch. Band III. Akademie, Berlin 1971–1985, Sp. 1245.</ref> Wilhelm Braune (1850–1926) verwendete diesen Begriff für diejenigen historischen westgermanischen Schreibdialekte, die nicht als Niedersächsisch, Alemannisch oder Bairisch zu bezeichnen waren.<ref name="klepsch">{{#switch: iquelle |link = {{ #if:Alfred Klepsch|Alfred Klepsch: }} [{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} {{ #if:Fränkische Dialekte|Fränkische Dialekte|Fränkisch (Sprachwissenschaft) }}]. In: Historisches Lexikon Bayerns |iquelle = {{#if:|{{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}| |}}}}{{#if:Alfred Klepsch|Alfred Klepsch: }}{{#if:|{{#if:Fränkische Dialekte|[{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivURL|1={{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{{archiv-url}}}}}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Fränkische Dialekte}}]{{#if:| ({{{format}}})}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}|{{#if:{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Fränkische Dialekte}}}}|[{{#invoke:URLutil|getNormalized|1={{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}} {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel={{#invoke:WLink|getEscapedTitle|1=Fränkische Dialekte}}}}]}}{{#if:| ({{{format}}}{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:| }}{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| )
| {{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}| ;
| )}}}}}}{{#if:| {{{titelerg}}}{{#invoke:Vorlage:Internetquelle|Endpunkt|titel={{{titelerg}}}}}}}}}}}{{#if:{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}|{{#if:{{#invoke:URLutil|isResourceURL|1={{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}}||}}}}{{#if:Fränkische Dialekte|{{#if:{{#invoke:WLink|isValidLinktext|1=Fränkische Dialekte|lines=0}}||}}}}{{#if: Historisches Lexikon Bayerns| In: {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|TitelFormat|titel=Historisches Lexikon Bayerns}}}}{{#if: | {{{hrsg}}}{{#if: {{ #if:| }}|,|{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{ #if:| }}| {{#if:{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:| }}|noerror=1}}
|{{#invoke:DateTime|format|{{ #if:| }}|T._Monat JJJJ}}
|{{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, datum={{ #if:| }}|class=Zitationswartung}} }}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: | S. {{{seiten}}}{{#if: |,|{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||,}}}}}}}}{{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| {{#if:{{ #if:| }}|{{#if:|archiviert|ehemals}}|{{#if:|Archiviert|Ehemals}}}} {{#if:|vom|im}} Vorlage:Referrer{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}| (nicht mehr online verfügbar)}}{{#if: | am {{#iferror: {{#iferror:{{#invoke:Vorlage:FormatDate|Execute}}|}}|{{{archiv-datum}}}{{#if:551878||(?)}}}}}}{{#if: 2025-04-01|;}}}}{{#if: 2025-04-01| {{#if:{{ #if:| }}{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|abgerufen|Abgerufen}} {{#switch: {{#invoke:Str|len| {{#invoke:DateTime|format| 2025-04-01 |ISO|noerror=1}} }}
|4=im Jahr
|7=im
|10=am
|#default={{#invoke:TemplUtl|failure|1=Fehler bei Vorlage:Internetquelle, abruf=2025-04-01|class=Zitationswartung}} }} {{#invoke:DateTime|format|2025-04-01|T._Monat JJJJ}}
| {{#invoke:TemplUtl|failure|1=Vorlage:Internetquelle | abruf=2026-MM-TT ist Pflichtparameter}} }}{{#if:{{#ifeq:de|de||{{#if:|1}}}}|{{#if:Historisches Lexikon Bayerns{{ #if:| }}{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}}}}
| (
| {{#if: | | (}}
}}{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||
{{#invoke:Multilingual|format|{{{sprache}}}|slang=!|split=[%s,]+|shift=m|separator=, }}}}{{#if: |{{#ifeq:{{#if:de|de|de}}|de||, }}{{{kommentar}}}}})}}{{#if: {{ #if:| }}{{#if: 2025-04-01 | {{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}||1}} }}|{{#if: |: {{
#if:
| „{{
#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| Vorlage:Str trim
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
}}“
| {{#ifeq: {{#if:{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|{{#if: {{#invoke:templutl|faculty|}}|de-ch|de}}|de}} | de
| „Vorlage:Str trim“
| {{#invoke:Text|quote
|1={{#if:
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}}
| {{#invoke:Vorlage:lang|flat}} }}
|2={{#if: {{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|de-CH|de}}
|3=1}} }}
}}{{#if:
| (<templatestyles src="Person/styles.css" />{{#if: | : }}{{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if:
| ({{#if: | , deutsch: „“ }})
| {{#if: | (deutsch: „“) }}
}}
}}{{#if: {{{zitat}}}
| {{#if:
| {{#if: {{{zitat}}}
| Vorlage:": Text= und 1= gleichzeitig, bzw. Pipe zu viel }} }}
| Vorlage:": Text= fehlt }}{{#if: | {{#if: {{#invoke:Text|unstrip|{{{ref}}}}}
| Vorlage:": Ungültiger Wert: ref=
| {{{ref}}} }}
}}|.{{#if:{{#invoke:TemplUtl|faculty|}}|{{#if:||{{#ifeq: | JaKeinHinweis |{{#switch:
|0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if: | [{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Fränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Fränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: deadurlausgeblendet | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: deadurl |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} }}|{{#switch: |0|=Vorlage:Toter Link/Core{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if: | [{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} ] }} (Seite {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Fränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive ){{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }} | (Seite {{#switch:|no|0|=|#default=dauerhaft }}nicht mehr abrufbar{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}.) }}{{#switch: |no|0|= |#default={{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |opt = inline= url= text= datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}} || {{#if: || }} }} | {{#if: | {{#if: || }} | {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}|#default= https://wiki-de.moshellshocker.dns64.de/index.php?title=Wikipedia:Defekte_Weblinks&dwl={{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Die nachstehende Seite ist {{#switch:|no|0|=|dauerhaft }}nicht mehr abrufbar]{{#if: | , festgestellt im {{#invoke:DateTime|format||F Y}} }}. (#if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str|replace|{{#invoke:Str|replace|Fränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} Suche im Internet Archive. ) {{#if: | {{#if: | | Vorlage:Toter Link/archivebot }} }}Vorlage:Toter Link/Core{{#switch: |no|0|= |#default= {{#if: || }} }}{{#invoke:TemplatePar|check |all = inline= url= |opt = datum= date= archivebot= bot= botlauf= fix-attempted= checked= |cat = Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link |errNS = 0 |template = Vorlage:Toter Link |format = |preview = 1 }}{{#if: {{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} | {{#if:{{#invoke:URLutil|isWebURL|{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }}}} || {{#if: || }} }} }}{{#if: | {{#if:{{#invoke:DateTime|format||F Y|noerror=1}} || {{#if: || }} }} }}{{#switch: |checked|deadurl|= |#default= {{#if: || }} }}[{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} }} }}}}}}}}}}{{#if:| {{#invoke:Vorlage:Internetquelle|archivBot|stamp={{{archiv-bot}}}|text={{#if:|Vorlage:Webarchiv/archiv-bot}}
}}}}{{#invoke:TemplatePar|check |all= url= titel= |opt= autor= hrsg= format= sprache= titelerg= werk= seiten= datum= abruf= zugriff= abruf-verborgen= archiv-url= archiv-datum= archiv-bot= kommentar= zitat= AT= CH= offline= |cat= {{#ifeq: 0 | 0 | Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Internetquelle}} |template= Vorlage:Internetquelle |format=0 |preview=1 }} |bildlink = {{ #if:Fränkische Dialekte|Fränkische Dialekte|Fränkisch (Sprachwissenschaft) }} im Historischen Lexikon Bayerns |#default = [{{ #if:|https://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_%7Chttps://www.historisches-lexikon-bayerns.de/Lexikon/{{#invoke:Str%7Creplace%7C{{#invoke:Str%7Creplace%7CFränkische Dialekte| |_}}|–|-}} }} {{ #if:Fränkische Dialekte|Fränkische Dialekte|Fränkisch (Sprachwissenschaft) }}] im Historischen Lexikon Bayerns }}</ref> Damit bildet Fränkisch eine Restkategorie innerhalb des (ehemaligen) Dialektkontinuums.
Zu den von der Germanistik als „fränkisch“ bezeichneten Sprachstufen und Dialekten zählen:
- Altfränkisch
- Niederfränkisch (die niederländische Sprache und deren Dialekte sowie Afrikaans)
- Mittelfränkisch
- Rheinfränkisch
- Sorbenfränkisch (alte Bezeichnung)
- Ostfränkisch
- Süd(rhein)fränkisch
Siehe auch
- Lingua franca (wörtlich fränkische Sprache)
Einzelnachweise
<references />
{{#ifeq: s | p | | {{#if: 4123221-5 | |
}} }}{{#ifeq:||{{#if: | [[Kategorie:Wikipedia:GND fehlt {{#invoke:Str|left|{{{GNDCheck}}}|7}}]] }}{{#if: | {{#if: | | }} }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#if: | {{#ifeq: 0 | 2 | | }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4123221-5 | | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: 4123221-5 | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P227}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P244}} | | }} }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }}{{#ifeq: s | p | {{#if: | {{#if: {{#invoke:Wikidata|pageId}} | {{#if: {{#statements:P214}} | | }} }} }} }}Vorlage:Wikidata-Registrierung
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:URL
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Linktext
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Parameter:Datum
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:"
- Wikipedia:Weblink offline fix-attempted
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link
- Wikipedia:Vorlagenfehler/Vorlage:Toter Link/URL fehlt
- Wikipedia:GND fehlt
- Wikipedia:Normdaten-TYP falsch oder fehlend
- Wikipedia:GND in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:GND in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:LCCN in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia fehlt, in Wikidata vorhanden
- Wikipedia:VIAF in Wikipedia vorhanden, fehlt jedoch in Wikidata
- Deutscher Dialekt
- Niederfränkischer Dialekt
- Niederländische Sprache